ઓખામંડળ પરગણું

People of Dwarika Okha

ઓખામંડળ પંથકનો સૌ પ્રથમ ઉલ્લેખ ‘વર્ણક સમુચ્ચય’માંથી સાંપડે છે. ડો. ભોગીલાલ સાંડેસરા નોંધે છે કે ઉખામંડળ અથવા ઉમામંડળ એ સૌરાષ્ટ્રના વાયવ્ય ખૂણા પરનું ઓખામંડળ છે. કાઠિયાવાડ સર્વ સંગ્રહ અનુસાર ઓખામંડળ એ દ્વિપકલ્પના છેક પશ્ચિમ છેડા ઉપર છે. એનું ક્ષેત્રફળ ૩૦૦ ચો. માઈલ છે. તળ કાઠિયાવાડ અને ઓખા મંડળ વચ્ચે નીચી ખારાશવાળી જમીન છે. તેને રણ પણ કહે છે. આ પ્રદેશ જૂનાકાળે ગાયકવાડના તાબામાં હતો. સૌરાષ્ટ્રની પશ્ચિમે આવેલ ઓખામંડળ અગાઉ બેટ હતું. દ્વારકા ઓખામંડળમાં આવ્યું છે. આ નામ ક્યારે પડયું તે જાણી શકાતું નથી. પુરાણોના પાનાં ફેરવતાંય આ નામ ક્યાંય જડતું નથી. ઓખામંડળ અંગેની અનેક ઉક્તિઓ આજે ય સાંભળવા મળે છે.

આંક અરિઠા આંબલી, ઓખા મેળો એહ,
એક ન હોત શ્રીનાથજી, તો દીઠા જેવો દેહ

ઊંટકડો ને આંબલી, ઓખો મેળો એહ,
હડકો નળે દ્વારકાનાથ, નયે જડયો દેહ.

ખડકાળ અને પથરાળ કાયાવાળો, લાલપીળી પામરી ઓઢેલ, કટારા, બાવળિયાં, અરણી, કરમદો, આંબલી અને ઊંટકડોના પુષ્પ અલંકારની માળા ગળે ધારણ કરી કંઈ કંઈ કાળથી પુરાણો અનેક તવારિયોને જન્મ દેતો ઓખો મનખાવતારમાં એકાદવાર જોવા જેવો તો ખરો જ.

સૌરાષ્ટ્રમાં પથરાયેલાં પ્રાચીન પરગણાં અને પંથકો ત્યાંની ભૌગોલિક પરિસ્થિતિ, લોકજીવન અને લોકસંસ્કૃતિનો સુપેરે પરિચય કરાવે છે.

સૌજન્ય: લોકજીવનનાં મોતી – જોરાવરસિંહ જાદવ

Posted in ઈતિહાસ, દુહા-છંદ, ફરવા લાયક સ્થળો, શહેરો અને ગામડાઓ Tagged with: , , , , ,

આ પણ વાંચો...

1)    વત્સરાજ સોલંકી -વાછરા દાદા 2)    જેસાજી જેઠવા ડાડા ની શૌર્ય કથા
3)    પાળીયા બોલે છે 4)    વીર યોદ્ધા – નાથા મોઢવાડિયા
5)    સૂર્ય પૂજા – ભલે ઊગ્યા ભાણ 6)    કાઠીયાવાડી છે
7)    પાલણપીરનો મેળો 8)    હોથલ પદમણી – કાઠીયાવાડી દુહા
9)    રાણપુરની સતીઓ 10)    અષાઢી બીજ
11)    ઝાલાવાડ ની ખાનદાની 12)    કાઠીયાવાડી દુહા
13)    શ્રી શીતળા માતાજી મંદિર -કાલાવડ 14)    મુળુ માણેક અને પાંચ પાળિયા
15)    વેરાવળ 16)    સાચા સંતો માથે ભક્તિ કેરા મોલ
17)    વીર મોખડાજી ગોહિલ 18)    જગાવાળા અને સંગ્રામસિંહ
19)    પોરબંદર ચોપાટી બીચ 20)    આનાથી મોટી કઈ વાત હોઈ શકે!
21)    महर्षि कणाद 22)    જોગીદાસ ખુમાણની આબરૂ
23)    ઉંદસરવૈયા અને બાબરિયાવાડ પંથક 24)    આહીર જ્ઞાતિ ઈતિહાસ
25)    જૂનાગઢ નજીક સાઇટ સીઇંગ સ્પોટ્સ 26)    નરસિંહ મહેતાનો ચોરો -જુનાગઢ
27)    મોટપ 28)    ચારણી નિસાણી છંદ
29)    ગોહિલવાડ 30)    કળાવંત કુળવંત કાઠીયાણી
31)    ગુજરાતના-જોવાલાયક સ્થળોમાં -વાંકાનેર 32)    મજેવડી દરવાજા-જુનાગઢ
33)    સિંહણ બચ્ચું 34)    સોરઠ રતનની ખાણ
35)    લીરબાઈ 36)    રબારી જાતિનો ઇતિહાસ
37)    સોરઠ દેશ ન સંચર્યો 38)    શ્રી ચામુંડા માતાજી -ઉંચા કોટડા
39)    કલાપી તીર્થ સંગ્રહાલય 40)    વાંકાનેર
41)    ભા’ કુંભાજી – ગોંડલ 42)    ચારણી સાહિત્યમાં ઘોડાંનાં વિવિધ નામ
43)    જંગવડ ગીર 44)    બારાડી – લીલી નાઘેર પંથક
45)    ભૂપત બહારવટિયો 46)    બ્રહ્મભટ્ટ બારોટ
47)    ગોરખનાથ જન્મકથા 48)    મહેમાનગતિ
49)    હૈયા કેરાં હેતની સરવાણી 50)    આરઝી હકૂમત
51)    ઘેડ પંથક 52)    ગોંડલ રજવાડા ની રાજવી ગાડીઓ
53)    બારોટો ની વહી -ચોપડા 54)    ચારણ જ્ઞાતિનો ઇતિહાસ
55)    ગોરખનાથ 56)    ડુબી ગયેલ દ્વારકા
57)    સર પ્રભાશંકર પટ્ટણી 58)    સર પટ્ટણીનું જીવનઃ પ્રેરણાનો અખંડ સ્‍ત્રોત
59)    લોકમેળાની ગઈકાલ અને આજ 60)    ઓખા બંદર
61)    સૌરાષ્‍ટ્રના પાંચરત્‍નો 62)    વિર ચાંપરાજ વાળા
63)    સિંહ ચાલીસા 64)    જનેતાના દૂધમાં ભાગ
65)    જુનાગઢને જાણો 66)    કથાનિધિ ગિરનાર
67)    સતી રાણકદેવી 68)    કહેવતો એટલે સત્યનો નીચોડ
69)    કાગવાણી 70)    ભુલાઈ ગયેલી પત્ર લખવાની પરંપરા
71)    શ્રી રાણી માં શ્રી રૂડી માં 72)    જેસોજી-વેજોજી
73)    જામનગર ફોટો ગેલેરી 74)    જનની જણ તો ભક્ત જણ જે
75)    જોગીદાસ ખુમાણ 76)    ગીરનો ડાલામથ્થો સાવજ
77)    સત નો આધાર -સતાધાર 78)    દીવાદાંડી -પીરોટન ટાપુ જામનગર
79)    વાહ, ભાવનગર 80)    સતી રાણકદેવી ના થાપા
81)    હરસિદ્ધમાતા મંદિર -જામનગર 82)    હાલાજી મેરામણજી અજાણી
83)    સૌરાષ્ટ્ર ની ઓળખ સમા લોકડાયરા 84)    મોડ૫૨નો કિલ્લો
85)    દેપાળદે 86)    આનું નામ તે ધણી
87)    મહેર શુરવીર શહીદ નાગાજણ સિસોદિયા 88)    ધન્ય હો ધન્ય સૌરાષ્ટ્ર ધરણી
89)    રા’ખેંગાર વાવ જુનાગઢ 90)    ખોડીયાર ડેમ -ધારી
91)    Willingdon dam Junagadh 92)    દેવાયત બોદરની પ્રતિમા – જુનાગઢ
93)    જાંબુર ગીર 94)    ખોડીયારમાં નું પ્રાગટ્ય
95)    મુક્તાનંદ સ્વામી 96)    ઘોડાખરા હિંદુ પીર
97)    સૌરાષ્ટ્રની ઐતિહાસિક -અડી કડી વાવ 98)    ગિરનાર
99)    ત્રાગા ના પાળીયા 100)    નાથા ભાભા મોઢવાડિયા