ખોળામાં ખાંભી

Sahido na Paliyaવિધવા રજપુતાણીને સાત ખોટનો એક જ દિકરો હતો. ધણી મરતા ચૂડા દરબારે જમીન આંચકી લીધી હતી. ચૂડામાં તે સમયે રાયસંગજીનાં રાજ.

“બાપુ!” લાજ કાઢીને વિધવા રજપૂતાણી દરબારની ડેલીએ ઉભી રહી. “બાપુ, આજ અમારે બેઠાની ડાળ્ય ભાંગે છે; અને, દરબાર, આ મારો અભલો કોક ટાણે પાણીનો કળશિયો લઈને ઊભો રહેશે, હો!”

દરબારને અનુકંપા આવી. ગામને દખણાદે પડખે કંટાળુંમાં અભલાને જમીનનો એક કટકો આપ્યો. એક ખભે તરવાર અને બીજે ખભે પાણીની ભંભલી: એમ જુવાન અભલો હંમેશા સાંતી હાંકે છે.

એક દિવસ ચૂડા ઉપર ધીંગાણાની વાદળી ચડી. પાળિયાદથી સોમલો ખાચર ચડ્યા છે. સામે દરબાર રાયસંગજીની ગિસ્ત મંડાઈ. વેળાવદર, કુંડલા અને ચૂડા વચ્ચે બગથળાની પાટીમાં ધીંગાણું મંડાણું. સાંતીડું હાંકતા હાંકતા અભલે તરઘાયો સાંભળ્યો. સાંભળતા જ એણે ગડગડતી દોટ મેલી. મોખરે રાયસંગજીનું કટક દોડે છે, અને એને આંબી લેવા અભલો વંટોળિયાને વેગે જાય છે.

ચૂડા અને ધીંગાણાની વચ્ચે માર્ગે નાની વેણ્ય આવે છે. રાયસંગજી વેણ્યને બરોબર વળોટી ગયા તેજ ઘડીએ ત્યાં અભો પહોંચ્યો. સામે ઉભા ઉભા કાઠીના ઘોડા ખોંખારી રહ્યા છે.

“બાપુ !” અભે બૂમ પાડી : “બાપુ, થોડીક વાર વેણ્યમાં ઉભા રહો અને મારૂ ધીંગાણું જોઈ લ્યો.”

“અભા, બેટા વેણ્ય તો રાશવા વાંસે રહી ગઈ. હવે હું પાછલા ડગલાં શી રીતે દઉ? મારું મોત બગડે, દીકરા !”

“બહુ સારૂં, બાપુ, તો મારે તમારા ખોળામાં મરવું છે.”

એટલું બોલીને અભો રાયસંગને મોખરે ગયો. સંગ્રામ મચ્યો. કાઠીઓ જાડા જણ હતા. રજપૂતો થોડા હતા. રાયસંગજીને અભો બેઉ ઘામાં વેતરાઈ ગયા.

મરતો મરતો અભો ઊઠ્યો. પૂંઠ ઘસતો ભંભલી લઈને રાયસંગજીની લાશ આગળ પહોંચ્યો. દરબારનો પ્રાણ હજી ગયો નહોતો. દરબારના મોંમાં અંજલિ આપીને અભે યાદ દીધુ : “બાપુ, આ પાણી; માનું વેણ…”

“અભલા ! બેટા ! તારી ખાંભી મારા ખોળામાં…” રાયસંગજી ફક્ત એટલું જ બોલી શક્યા.

બેઉના પ્રાણ છૂટી ગયા.

આજ ત્યાં ઘણી ખાંભીઓ છે. એક ઠેકાણે બે જુદી જુદી ખાંભીઓ ઊભી છે. એ ખાંભીઓ અભલાની અને એના ધણીની છે. મોખરે અભલાની અને પાછળ રાયસંગજીની. આજ પણ ‘અભલાની ખાંભી દરબારના ખોળામાં’ એમ બોલાય છે.

॥ ધન્ય ક્ષાત્ર ધર્મ ॥
॥ ધન્ય કાઠિયાવાડ ॥

– ઝવેરચંદ મેઘાણી
સૌરાષ્ટ્રની રસધારમાંથી સાભાર

Posted in ઈતિહાસ, શૌર્ય કથાઓ Tagged with: , , ,

આ પણ વાંચો...

1)    આપા દાન મહારાજ 2)    કનડા ડુંગરની ખાંભીઓ
3)    વત્સરાજ સોલંકી -વાછરા દાદા 4)    જેસાજી જેઠવા ડાડા ની શૌર્ય કથા
5)    વીર યોદ્ધા – નાથા મોઢવાડિયા 6)    રાણપુરની સતીઓ
7)    ઝાલાવાડ ની ખાનદાની 8)    જામગરીના જોરે
9)    શ્રી શીતળા માતાજી મંદિર -કાલાવડ 10)    મુળુ માણેક અને પાંચ પાળિયા
11)    વીર મોખડાજી ગોહિલ 12)    જગાવાળા અને સંગ્રામસિંહ
13)    આનાથી મોટી કઈ વાત હોઈ શકે! 14)    महर्षि कणाद
15)    જોગીદાસ ખુમાણની આબરૂ 16)    ઉંદસરવૈયા અને બાબરિયાવાડ પંથક
17)    આહીર જ્ઞાતિ ઈતિહાસ 18)    મોટપ
19)    ગોહિલવાડ 20)    ગુજરાતના-જોવાલાયક સ્થળોમાં -વાંકાનેર
21)    લીરબાઈ 22)    રબારી જાતિનો ઇતિહાસ
23)    શ્રી ચામુંડા માતાજી -ઉંચા કોટડા 24)    કલાપી તીર્થ સંગ્રહાલય
25)    વાંકાનેર 26)    ભા’ કુંભાજી – ગોંડલ
27)    બારાડી – લીલી નાઘેર પંથક 28)    ભૂપત બહારવટિયો
29)    બ્રહ્મભટ્ટ બારોટ 30)    ગોરખનાથ જન્મકથા
31)    મહેમાનગતિ 32)    હૈયા કેરાં હેતની સરવાણી
33)    આરઝી હકૂમત 34)    ઘેડ પંથક
35)    ગોંડલ રજવાડા ની રાજવી ગાડીઓ 36)    બારોટો ની વહી -ચોપડા
37)    ચારણ જ્ઞાતિનો ઇતિહાસ 38)    ગોરખનાથ
39)    ડુબી ગયેલ દ્વારકા 40)    સર પ્રભાશંકર પટ્ટણી
41)    સર પટ્ટણીનું જીવનઃ પ્રેરણાનો અખંડ સ્‍ત્રોત 42)    લોકમેળાની ગઈકાલ અને આજ
43)    ઓખા બંદર 44)    વિર ચાંપરાજ વાળા
45)    જનેતાના દૂધમાં ભાગ 46)    જુનાગઢને જાણો
47)    કથાનિધિ ગિરનાર 48)    સતી રાણકદેવી
49)    કહેવતો એટલે સત્યનો નીચોડ 50)    ભુલાઈ ગયેલી પત્ર લખવાની પરંપરા
51)    શ્રી રાણી માં શ્રી રૂડી માં 52)    જેસોજી-વેજોજી
53)    જનની જણ તો ભક્ત જણ જે 54)    જોગીદાસ ખુમાણ
55)    સત નો આધાર -સતાધાર 56)    હરસિદ્ધમાતા મંદિર -જામનગર
57)    હાલાજી મેરામણજી અજાણી 58)    મોડ૫૨નો કિલ્લો
59)    દેપાળદે 60)    આનું નામ તે ધણી
61)    મહેર શુરવીર શહીદ નાગાજણ સિસોદિયા 62)    રા’ખેંગાર વાવ જુનાગઢ
63)    જાંબુર ગીર 64)    ખોડીયારમાં નું પ્રાગટ્ય
65)    મુક્તાનંદ સ્વામી 66)    ઘોડાખરા હિંદુ પીર
67)    સૌરાષ્ટ્રની ઐતિહાસિક -અડી કડી વાવ 68)    ગિરનાર
69)    ત્રાગા ના પાળીયા 70)    નાથા ભાભા મોઢવાડિયા
71)    પીરમબેટ -ભાવનગર જીલ્લો 72)    ગિરનાર
73)    ઐતિહાસિક જીલ્લો -અમરેલી 74)    વિર દેવાયત બોદર
75)    રાષ્ટ્રીય શાયર ઝવેરચંદ મેઘાણી 76)    મેર જ્ઞાતિ
77)    માધવપુર ઘેડ 78)    અણનમ માથા
79)    કલાપી 80)    મહાભારત
81)    વીર રામવાળા 82)    ચાલો તરણેતરના મેળે
83)    ઉપરકોટ કિલ્લો -જુનાગઢ 84)    તુલસીશ્યામ
85)    મણી(વાઘ) મંદિર -મોરબી 86)    પરબ ધામ -પરબ વાવડી, જુનાગઢ
87)    સૌરાષ્ટ્ર અથવા સોરઠ કે કાઠીયાવાડ 88)    સોમનાથ મંદિર
89)    સ્વામી ધર્મજીવનદાસજી અને ચૈતન્ય મંદિર 90)    જલા સો અલ્લા
91)    હમીરજી ગોહિલની વાત 92)    વીર યોધ્ધા હમીરજી ગોહિલ
93)    કનકાઇ માતાજી -ગીર 94)    મોંઘામૂલો માનવી -મેઘાણી
95)    અગ્નિકુળ રાજપૂતો નું જન્મ સ્થળ 96)    શહીદો ને કોટી કોટી વંદન
97)    લાઠી-તલવાર દાવ 98)    રાજકોટ અને લાઠી
99)    સંગીત કળા અને પ્રેમાનંદ સ્વામી 100)    રા’ ના રખોપા કરનાર