ઘેલા સોમનાથ

Ghela Somnath Templeસૌરાષ્ટ્રનો પાંચાળ પ્રદેશ એટલે તીર્થો અને સંતોની ભુમિ. પાંચાળનું એક સુંદર તીર્થધામ એટલે ધેલા સોમનાથ. જસદણ અને વીંછીયાની વચ્ચે ઠાંગા અને મદાવાની પડખે કુદરતી સૌંદર્ય ધરાવતું આ સ્થાનક આવેલું છે. તેમજ જસદણથી એક માર્ગ હિંગોળગઢ તરફ ફંટાય છે. આ હિંગોળગઢમાં હરણોનું અભયારણ્ય આવેલું છે. જ્યાં યાયાવર પક્ષીઓ પણ આવે છે. સૌરાષ્ટ્રનું કુદરતી ધામ હિંગોળગઢ અને શિવધામ ઘેલા સોમનાથ એકબીજાથી નજીકમાં આવેલા છે. ચોમાસામાં ઘેલા સોમનાથનું પ્રાકૂતિક સૌંદર્ય જોવું એ પણ એક જીવનનો લહાવો છે.

ઇતિહાસ:
ઉન્મત ગંગા (ધેલો) નદીને કાંઠે આવેલ આ મંદીરનો આગવો ઇતિહાસ છે. જે કથા પ્રચલિત છે તે પ્રમાણે તે મુજબ ગુજરાતમાં મુસ્લિમ સુબા મઝહરખાન ઉર્ફે મુઝફ્ફરશાહની આણ પ્રવર્તતી હતી. જુનાગઢની ગાદીએ ચુડાસમા રા’નું શાસન હતું. ચંદ્રએ પણ જેની આરાધના કરી હતી તેવા સોમનાથ પર રા’ની પુત્રી મીનળદેવીને અનન્ય ભક્તિભાવ હતો. પોતાનું નિવાસ પણ તેણે સોમનાથથી થોડે દુર હિરણ નદીને કાંઠે રાખેલું અને દિવસમાં બે વખત શંકરની શ્રધ્ધાપૂર્વક પૂજા કરતી હતી.

અલાઉદીન ખિલજીના સરદારના આક્રમણથી તુટેલા સોમનાથ મંદીરનો જીર્ણોધાર થયો હતો. મંદીરે તેની મુળ પ્રતિષ્ઠા પુનઃ પ્રાપ્ત કરી હતી. તેવા સમયે ઝફરખાને મંદીરની કિર્તી સાંભળી અને તેના મનમાં સોમનાથ મંદીર ઉપર ચડાઈ કરવાની ઈચ્છા થઈ. જુનાગઢના રા’ને આ વાતની પોતાના ગુપ્તચરો મારફત જાણ થતા સોમનાથના રક્ષણ માટે ક્ષત્રિયને આહવાન આપ્યું. ઝફરખાન સામેના એ ઇતિહાસ પ્રસિધ્ધ યુધ્ધમાં ક્ષત્રિય અને શુરવીર યોધ્ધાઓએ અપ્રતિમ શૌર્ય દાખવી શિવલીંગની રક્ષા કરી. એ સૌમાં શિરમોર રહ્યા અરઠીલાના હમીરજી ગોહિલ. સૌરાષ્ટ્રની રોળાઈ ગયેલી રાજપુતીને તેમણે નવું જોમ આપ્યુ. તે સમયે દેવળના પ્રાંગણમાં છેલ્લું યુધ્ધ ખેલાઈ રહ્યુ છે. સોમૈયાના એક એક રખવાળ જીવતી દિવાલ બનીને ઝફરખાનના સૈન્ય સામે અડીખમ ઊભા છે. પણ ઝાઝા બળ સામે રાજપુતો વઢાતા જાય છે. બચવાની કોઈ આશા ન રહી ત્યારે કેટલાક રાજપુતોએ શિવલીંગની રક્ષા માટે તેને ખસેડી લેવાનું નક્કી કર્યુ. પાલખીમાં તેને પધરાવી સાથે મીનળદેવીને બેસાડી સોમનાથના મંદીર સામે છેલ્લી નજર કરી સૌ ચાલી નીકળ્યા.

આમ ચાલતા ચાલતા પાંચાળ પ્રદેશમાં પાલખી આવી પહોંચી. ધેલા સોમનાથ જે સ્થળે આજે ઊભું છે તે અનુકુળ જણાતા ત્યાં શિવલીંગની પ્રતિષ્ઠા કરવામા આવી. સોમનાથમાં ઝફરખાનનાં બાકી રહેલા સૈન્યને શિવલીંગની સ્થાપના બીજે થયાની અને મીનળદેવી તેની પુજા કરે છે એ હકીકતની જાણ થઈ. સૌનિકોએ હલ્લો કર્યો પણ સંગઠીત બળ સામે ન ફાવ્યા અને પાછા હઠવું પડયું. મીનળદેવીને પોતાના ઉપર સુલતાનનાં સૌનિકોની નજર પડી એટલે જીવવા કરતા મોતને વહાલું ગણ્યું અને ધેલા સોમનાથ સામેની ટેકરી ઉપર ચડી જઈ ત્યાં સમાધિ લીધી.

આમ સોમનાથમંદીરેથી લાવીને આ શિવલીંગની સ્થાપના થઈ છે જેનો ઇતિહાસ સાક્ષી પુરે છે. જેમાં ઘણા ક્ષત્રિય શુરવીરોની બલીદાનની ગાથા વણાયેલી છે. આજે પણ સામેની ટેકરી ઉપર મીનળદેવીની નાની દેરી આવેલી છે. મંદીરના દર્શને આવનાર યાત્રિકો દેરીને પણ જુહારે છે.

અન્ય માહિતી:
ગઢ જેવી રચનાની વચ્ચે ઊભેલા આ ધેલા સોમનાથનાં મંદીરનું સંચાલન અત્યારે ટ્રસ્ટ હસ્તક છે. સમયની સાથે આ મંદીરનો વિકાસ થતો જાય છે. યાત્રિકોને રહેવા માટેની ધર્મશાળાઓ પણ આવેલી છે. મંદીરની બાજુમાં ગૌશાળા છે, જેમાં ગાયોનો નિભાવ થાય છે. ભાવનગર અને અમરેલી જિલ્લાની સરહદો ઘેલા સોમનાથની નજીકમાં આવેલી છે. શ્રાવણ માસ દરમિયાન ભગવાન શંકરદાદાનાં દર્શને લોકોનો ઘણો મોટો સમુદાય અહીં એકત્ર થાય છે. તે દરમિયાન અહીં મેળો પણ ભરાય છે. ટેકરી પરથી નજર કરતા ચામુંડામાતાજીનાં જ્યાં બેસણા છે તે ચોટીલાનો ડુંગર દુરથી દેખાય છે. આમ ધેલા સોમનાથ ગુજરાતનું ઐતિહાસિક ધાર્મિક સ્થળ છે.

PHOTO GALLERY: Ghela Somnath Temple

Posted in ઈતિહાસ, ફરવા લાયક સ્થળો, મંદિરો - યાત્રા ધામ Tagged with: , , , ,

આ પણ વાંચો...

1)    વત્સરાજ સોલંકી -વાછરા દાદા 2)    જેસાજી જેઠવા ડાડા ની શૌર્ય કથા
3)    વીર યોદ્ધા – નાથા મોઢવાડિયા 4)    નાગેશ્વર જ્યોતિર્લિંગ
5)    પાલણપીરનો મેળો 6)    વારાહી માતા મંદિર (હઠીલા)
7)    રાણપુરની સતીઓ 8)    ઝાલાવાડ ની ખાનદાની
9)    શ્રી શીતળા માતાજી મંદિર -કાલાવડ 10)    મુળુ માણેક અને પાંચ પાળિયા
11)    વેરાવળ 12)    વીર મોખડાજી ગોહિલ
13)    જગાવાળા અને સંગ્રામસિંહ 14)    નકલંક ઘામ -તોરણીયા
15)    પોરબંદર ચોપાટી બીચ 16)    આનાથી મોટી કઈ વાત હોઈ શકે!
17)    महर्षि कणाद 18)    જોગીદાસ ખુમાણની આબરૂ
19)    ઉંદસરવૈયા અને બાબરિયાવાડ પંથક 20)    ભુરખીયા હનુમાન મંદિર
21)    આહીર જ્ઞાતિ ઈતિહાસ 22)    જૂનાગઢ નજીક સાઇટ સીઇંગ સ્પોટ્સ
23)    નરસિંહ મહેતાનો ચોરો -જુનાગઢ 24)    શ્રી નિષ્કલંક મહાદેવ -કોળિયાક
25)    મોટપ 26)    ગોહિલવાડ
27)    તરણેશ્વર મહાદેવ -તરણેતર 28)    ગુજરાતના-જોવાલાયક સ્થળોમાં -વાંકાનેર
29)    લીરબાઈ 30)    રબારી જાતિનો ઇતિહાસ
31)    શ્રી ચામુંડા માતાજી -ઉંચા કોટડા 32)    કલાપી તીર્થ સંગ્રહાલય
33)    વાંકાનેર 34)    ભા’ કુંભાજી – ગોંડલ
35)    જંગવડ ગીર 36)    બારાડી – લીલી નાઘેર પંથક
37)    ભૂપત બહારવટિયો 38)    બ્રહ્મભટ્ટ બારોટ
39)    ગોરખનાથ જન્મકથા 40)    સંતશ્રી વાલમરામ બાપા આશ્રમ
41)    મહેમાનગતિ 42)    દ્વારિકાધીશ મંદિર
43)    હૈયા કેરાં હેતની સરવાણી 44)    આરઝી હકૂમત
45)    ઘેડ પંથક 46)    ગોંડલ રજવાડા ની રાજવી ગાડીઓ
47)    બારોટો ની વહી -ચોપડા 48)    ચારણ જ્ઞાતિનો ઇતિહાસ
49)    ગોરખનાથ 50)    ડુબી ગયેલ દ્વારકા
51)    સર પ્રભાશંકર પટ્ટણી 52)    સર પટ્ટણીનું જીવનઃ પ્રેરણાનો અખંડ સ્‍ત્રોત
53)    લોકમેળાની ગઈકાલ અને આજ 54)    ઓખા બંદર
55)    વિર ચાંપરાજ વાળા 56)    જનેતાના દૂધમાં ભાગ
57)    જુનાગઢને જાણો 58)    કથાનિધિ ગિરનાર
59)    સતી રાણકદેવી 60)    કહેવતો એટલે સત્યનો નીચોડ
61)    ભુલાઈ ગયેલી પત્ર લખવાની પરંપરા 62)    શ્રી રાણી માં શ્રી રૂડી માં
63)    જેસોજી-વેજોજી 64)    જામનગર ફોટો ગેલેરી
65)    વિસામણબાપુની જગ્‍યા વિહળધામ (પાળીયાદ) 66)    જનની જણ તો ભક્ત જણ જે
67)    જોગીદાસ ખુમાણ 68)    ગીરનો ડાલામથ્થો સાવજ
69)    સત નો આધાર -સતાધાર 70)    દીવાદાંડી -પીરોટન ટાપુ જામનગર
71)    વાહ, ભાવનગર 72)    સતી રાણકદેવી ના થાપા
73)    હરસિદ્ધમાતા મંદિર -જામનગર 74)    હાલાજી મેરામણજી અજાણી
75)    મોડ૫૨નો કિલ્લો 76)    દેપાળદે
77)    આનું નામ તે ધણી 78)    મહેર શુરવીર શહીદ નાગાજણ સિસોદિયા
79)    રા’ખેંગાર વાવ જુનાગઢ 80)    ખોડીયાર ડેમ -ધારી
81)    Willingdon dam Junagadh 82)    બાપા સીતારામ
83)    જાંબુર ગીર 84)    ખોડીયારમાં નું પ્રાગટ્ય
85)    મુક્તાનંદ સ્વામી 86)    ઘોડાખરા હિંદુ પીર
87)    સૌરાષ્ટ્રની ઐતિહાસિક -અડી કડી વાવ 88)    ગિરનાર
89)    ત્રાગા ના પાળીયા 90)    નાથા ભાભા મોઢવાડિયા
91)    પીરમબેટ -ભાવનગર જીલ્લો 92)    ગિરનાર
93)    ઐતિહાસિક જીલ્લો -અમરેલી 94)    વિર દેવાયત બોદર
95)    રાષ્ટ્રીય શાયર ઝવેરચંદ મેઘાણી 96)    મેર જ્ઞાતિ
97)    માધવપુર ઘેડ 98)    અણનમ માથા
99)    કલાપી 100)    મહાભારત