દામોદર કુંડ -જુનાગઢ

ગુજરાત રાજ્યના સૌરાષ્ટ્ર પ્રદેશમાં આવેલા જુનાગઢ ખાતે ગિરનાર પર્વતની તળેટીમાં આવેલો દામોદર કુંડ ખુબ જ પ્રખ્યાત યાત્રાસ્થળ છે. પૌરાણિક કથા મુજબ બ્રહ્માએ તથા ઈન્દ્રે આ તીર્થમાં ઘણા યજ્ઞો કર્યા. એમાં બધા દેવ-દેવીઓ ઉપસ્થિત રહેલાં. એ દરેકને પોત પોતાના સ્થાનમાં તીર્થ સ્થાન કરવાની ઈચ્છા થઈ, આથી બ્રહ્માજીએ પોતાના કમંડલમાંથી ગંગાજીને પ્રગટ કરી પધરાવ્યાં, બીજાં તીર્થોને પણ ત્યાં બોલાવ્યાં. આમ આ કુંડમાં ગંગા, યમુના, સરસ્વતી, નર્મદા, સિંધુ, કાવેરી, ક્ષિપ્રા, ચર્મણ્યવતી, ગોદાવરી વગેરે તીર્થ સ્વરૂપ ગણાતી નદીઓએ ત્યાં વાસ કર્યો. બ્રહ્માના નામ પરથી એ કુંડનું નામ ‘‘બ્રહ્મકુંડ’ પડ્યું. બ્રહ્માના વચનથી સૌ દેવતાઓ અહીં દામોદર સ્વરૂપે બિરાજ્યા. તેથી આ તીર્થ ‘દામોદર’ નામે પ્રસિદ્ધ થયું. અહીં મનુષ્યનાં અસ્થિ પધરાવવાથી તદ્દન ગળી જાય છે. ગોમતીમાં પધરાયેલાં અસ્થિ ચક્રરૂપ, ગંગામાં શેવાળ રૂપ અને દામોદરમાં જળ રૂપ બને છે.
નરસિંહ મહેતાની એક પંક્તિ જાણીતી છે.

‘ગિરિ તળેટી ને કુંડ દામોદર ત્યાં મહેતાજી ના’વા જાય.’

Damodar Kund Girnaar Junagadhદામોદર કુંડ
જુનાગઢ શહેરથી ત્રણેક કિલોમીટર ગિરનાર તરફ જતા માર્ગે પુરાણપ્રસિદ્ધ પ્રાચીન તીર્થ દામોદર કુંડ આવેલ છે, જેનું પૌરાણિક નામ બ્રહ્મકુંડ હતું. ત્યાં બ્રહ્માએ યજ્ઞ કર્યો હોવાથી આ તીર્થને પ્રાચીનકાળમાં બ્રહ્મકુંડ તરીકે ઓળખવામાં આવતું. દામોદરકુંડની ઉત્તરમાં કુમૂદ પર્વત આવેલો છે જેનું બીજું નામ ‘અશ્વત્થામા પર્વત’ કહેવાય છે. સાત ચિરંજીવમાનાં એક અશ્વત્થામા પ્રતિદિન પ્રાત:કાળે બ્રહ્મમુહૂર્તમાં સંધ્યાવંદન કરવા આ તીર્થમાં આવે છે તેવી મુમુક્ષુઓની અનુભૂતિ છે. આદિ ભક્ત કવિ તેમજ સંતશિરોમણી શ્રી નરસિંહ મહેતા ગામમાંથી ચાલી પ્રતિદિન પ્રાત:કાળે દામોદર તીર્થમાં બારેમાસ સ્નાન કરવા આવતા તેમજ અહીં દામોદર મંદિરમાં બેસી અખંડ ભજન અને ભક્તિ કરતા. તેમજ આ કુંડની બરોબર સામે જ શ્રી રાધા દામોદરજીનું ખુબજ પૌરાણિક અને જુના સમયનું ઐતિહાસીક મંદીર આવેલું છે.

આ દામોદર કુંડ સાથે શ્રી દામોદરરાયે નરસિંહ મહેતાનું રૂપ ધારણ કરીને ભાદરવા વદ-૫ ને શનિવારે (શ્રાદ્ધ પક્ષ)ના દિને નરસિંહ મહેતાના પિતાનું શ્રાદ્ધ સરાવી તર્પણ કરેલું હતું. કાલયવન રાક્ષસના નાશ માટે શ્રી કૃષ્ણ રણ છોડીને ભાગ્યા એટલે રણછોડ કહેવાયા અને ત્યારબાદ તેઓ સદેહે આ પાવન તીર્થ પર પધાર્યા હતા. એક લોકવાયકા અનુસાર ભગવાન શ્રી કૃષ્ણનાં અસ્થીનું વિસર્જન પણ તેમનાં પૌત્ર અનિરુદ્ધજીના હસ્તે આ કુંડમાં કરવામાં આવ્યું હતું. આ ઉપરાંત ગુજરાતનાં ઘણાખરા પ્રદેશમાંથી લોકો પોતાના સ્વજનનાં અસ્થી પધરાવવા હરદ્વારમાં ગંગાનદીમાં પધરાવવા ન જઈ શકે તે લોકો દામોદર કુંડમાં અસ્થી પધરાવે છે. આસપાસનો આખો પ્રદેશ ખૂબ હરિયાળો શાંત અને પવિત્ર છે. જુદા જુદા ધર્મનાં સંતોએ પણ આ દામોદર કુંડમાં સ્નાન કરીને ધન્યતા અનુભવેલ છે. જેમાં કવિશ્રી નરસિંહ મહેતા, સ્વામિનારાયણ સંપ્રદાય નાં આદ્ય સ્થાપક શ્રી સ્વામિનારાયણ ભગવાન(સહજાનંદ સ્વામી/શ્રીજી મહારાજ) કે જેઓએ પોતાના સ્વમુખેથી ભગવાન શ્રી દામોદરજીને શ્રીમદ્ ભાગવત સપ્તાહ સંભળાવેલ હતી., વીરપુરનાં સંતશ્રી જલારામ બાપા, સતાધારનાં સંતશ્રી આપાગીગા તેમજ શ્રી વેલનાથજી વગેરે સંતોએ આ કુંડમાં સ્નાન કરેલ છે. એટલેકે આ તીર્થમાં ૯ નાથ, ૮૪ સિધ્ધ, ૬૪ જોગણી, ૫૨ વીર અને ૬૮ તીરથ નો વાસ રહેલો છે. જેથી અહીં સ્નાન કરીને બધા પવિત્રતા અનુભવે છે.

PHOTO GALLERY: Damodar Kund

Posted in ઈતિહાસ, ફરવા લાયક સ્થળો, મંદિરો - યાત્રા ધામ Tagged with: ,

આ પણ વાંચો...

1)    આપા દાન મહારાજ 2)    ભાલકા તીર્થ
3)    કનડા ડુંગરની ખાંભીઓ 4)    વત્સરાજ સોલંકી -વાછરા દાદા
5)    જેસાજી જેઠવા ડાડા ની શૌર્ય કથા 6)    વીર યોદ્ધા – નાથા મોઢવાડિયા
7)    નાગેશ્વર જ્યોતિર્લિંગ 8)    પાલણપીરનો મેળો
9)    વારાહી માતા મંદિર (હઠીલા) 10)    રાણપુરની સતીઓ
11)    ઝાલાવાડ ની ખાનદાની 12)    શ્રી શીતળા માતાજી મંદિર -કાલાવડ
13)    મુળુ માણેક અને પાંચ પાળિયા 14)    વેરાવળ
15)    વીર મોખડાજી ગોહિલ 16)    જગાવાળા અને સંગ્રામસિંહ
17)    નકલંક ઘામ -તોરણીયા 18)    પોરબંદર ચોપાટી બીચ
19)    આનાથી મોટી કઈ વાત હોઈ શકે! 20)    महर्षि कणाद
21)    જોગીદાસ ખુમાણની આબરૂ 22)    ઉંદસરવૈયા અને બાબરિયાવાડ પંથક
23)    ભુરખીયા હનુમાન મંદિર 24)    આહીર જ્ઞાતિ ઈતિહાસ
25)    જૂનાગઢ નજીક સાઇટ સીઇંગ સ્પોટ્સ 26)    નરસિંહ મહેતાનો ચોરો -જુનાગઢ
27)    શ્રી નિષ્કલંક મહાદેવ -કોળિયાક 28)    મોટપ
29)    ગોહિલવાડ 30)    તરણેશ્વર મહાદેવ -તરણેતર
31)    ગુજરાતના-જોવાલાયક સ્થળોમાં -વાંકાનેર 32)    લીરબાઈ
33)    રબારી જાતિનો ઇતિહાસ 34)    શ્રી ચામુંડા માતાજી -ઉંચા કોટડા
35)    કલાપી તીર્થ સંગ્રહાલય 36)    વાંકાનેર
37)    ભા’ કુંભાજી – ગોંડલ 38)    જંગવડ ગીર
39)    બારાડી – લીલી નાઘેર પંથક 40)    ભૂપત બહારવટિયો
41)    બ્રહ્મભટ્ટ બારોટ 42)    ગોરખનાથ જન્મકથા
43)    સંતશ્રી વાલમરામ બાપા આશ્રમ 44)    મહેમાનગતિ
45)    દ્વારિકાધીશ મંદિર 46)    હૈયા કેરાં હેતની સરવાણી
47)    આરઝી હકૂમત 48)    ઘેડ પંથક
49)    ગોંડલ રજવાડા ની રાજવી ગાડીઓ 50)    બારોટો ની વહી -ચોપડા
51)    ચારણ જ્ઞાતિનો ઇતિહાસ 52)    ગોરખનાથ
53)    ડુબી ગયેલ દ્વારકા 54)    સર પ્રભાશંકર પટ્ટણી
55)    સર પટ્ટણીનું જીવનઃ પ્રેરણાનો અખંડ સ્‍ત્રોત 56)    લોકમેળાની ગઈકાલ અને આજ
57)    ઓખા બંદર 58)    વિર ચાંપરાજ વાળા
59)    જનેતાના દૂધમાં ભાગ 60)    જુનાગઢને જાણો
61)    કથાનિધિ ગિરનાર 62)    સતી રાણકદેવી
63)    કહેવતો એટલે સત્યનો નીચોડ 64)    ભુલાઈ ગયેલી પત્ર લખવાની પરંપરા
65)    શ્રી રાણી માં શ્રી રૂડી માં 66)    જેસોજી-વેજોજી
67)    જામનગર ફોટો ગેલેરી 68)    વિસામણબાપુની જગ્‍યા વિહળધામ (પાળીયાદ)
69)    જનની જણ તો ભક્ત જણ જે 70)    જોગીદાસ ખુમાણ
71)    ગીરનો ડાલામથ્થો સાવજ 72)    સત નો આધાર -સતાધાર
73)    દીવાદાંડી -પીરોટન ટાપુ જામનગર 74)    વાહ, ભાવનગર
75)    સતી રાણકદેવી ના થાપા 76)    હરસિદ્ધમાતા મંદિર -જામનગર
77)    હાલાજી મેરામણજી અજાણી 78)    મોડ૫૨નો કિલ્લો
79)    દેપાળદે 80)    આનું નામ તે ધણી
81)    મહેર શુરવીર શહીદ નાગાજણ સિસોદિયા 82)    રા’ખેંગાર વાવ જુનાગઢ
83)    ખોડીયાર ડેમ -ધારી 84)    Willingdon dam Junagadh
85)    બાપા સીતારામ 86)    જાંબુર ગીર
87)    ખોડીયારમાં નું પ્રાગટ્ય 88)    મુક્તાનંદ સ્વામી
89)    ઘોડાખરા હિંદુ પીર 90)    સૌરાષ્ટ્રની ઐતિહાસિક -અડી કડી વાવ
91)    ગિરનાર 92)    ત્રાગા ના પાળીયા
93)    નાથા ભાભા મોઢવાડિયા 94)    પીરમબેટ -ભાવનગર જીલ્લો
95)    ગિરનાર 96)    ઐતિહાસિક જીલ્લો -અમરેલી
97)    વિર દેવાયત બોદર 98)    રાષ્ટ્રીય શાયર ઝવેરચંદ મેઘાણી
99)    મેર જ્ઞાતિ 100)    માધવપુર ઘેડ