મચ્છુકાંઠો

Machchu River

હાલારની પૂર્વમાં વાંકાનેર અને મોરબીવાળી મચ્છુ નદીનો પ્રદેશ મચ્છુકાંઠો કહેવાય છે. એનું ક્ષેત્રફળ ૭૮૦ ચો.માઈલનું ગણાતું. મોરબી અને માળિયા જાડેજા રાજપૂતોના સંસ્થાનો હતા. આ પંથકને પાછળથી હાલારમાં જોડી દેવાયો હતો. મચ્છુકાંઠાના માનવીની ઓળખ આપતો દુહો

મચ્છુકાંઠો ને મોરબી, વચમાં વાંકાનેર,
ચંગા માડું નીપજે, પાણીહુંદો ફેર.

માંડવધાર (ડુંગર)ની ગાળીઓમાંથી ગળતું પાણી ભારે ગણાય છે. એને પીનાર માનવીના દેહ વજ્જર જેવા પણ હૈયાં મીણ જેવાં મુલાયમ હોય છે. અહીંનું ખડ ખાઈને ઉછરતા માલઢોરના આઉમાંથી અમી જેવા દૂધની શેડયું વછૂટે છે. મચ્છુ નદી માલધારીઓની માતા ગણાય છે. અહીં વસતા અઢારે વરણના માનવી પટાધર (શૂરવીર) પાકે છે. એવો એના પાણીનો ગુણ છે. માનવીનો અમુક પ્રકારનો સ્વભાવ એ પંથકનાં પાણી, પરિસ્થિતિ અને પ્રાદેશિક વાતાવરણમાંથી જ ઘડાય છે.

સૌરાષ્ટ્રમાં પથરાયેલાં પ્રાચીન પરગણાં અને પંથકો ત્યાંની ભૌગોલિક પરિસ્થિતિ, લોકજીવન અને લોકસંસ્કૃતિનો સુપેરે પરિચય કરાવે છે.

સૌજન્ય: લોકજીવનનાં મોતી – જોરાવરસિંહ જાદવ

Posted in ઈતિહાસ, દુહા-છંદ Tagged with: , , , , , , , ,

આ પણ વાંચો...

1)    વત્સરાજ સોલંકી -વાછરા દાદા 2)    જેસાજી જેઠવા ડાડા ની શૌર્ય કથા
3)    પાળીયા બોલે છે 4)    વીર યોદ્ધા – નાથા મોઢવાડિયા
5)    સૂર્ય પૂજા – ભલે ઊગ્યા ભાણ 6)    કાઠીયાવાડી છે
7)    હોથલ પદમણી – કાઠીયાવાડી દુહા 8)    રાણપુરની સતીઓ
9)    અષાઢી બીજ 10)    ઝાલાવાડ ની ખાનદાની
11)    કાઠીયાવાડી દુહા 12)    શ્રી શીતળા માતાજી મંદિર -કાલાવડ
13)    મુળુ માણેક અને પાંચ પાળિયા 14)    સાચા સંતો માથે ભક્તિ કેરા મોલ
15)    વીર મોખડાજી ગોહિલ 16)    જગાવાળા અને સંગ્રામસિંહ
17)    આનાથી મોટી કઈ વાત હોઈ શકે! 18)    महर्षि कणाद
19)    જોગીદાસ ખુમાણની આબરૂ 20)    ઉંદસરવૈયા અને બાબરિયાવાડ પંથક
21)    આહીર જ્ઞાતિ ઈતિહાસ 22)    મોટપ
23)    ચારણી નિસાણી છંદ 24)    ગોહિલવાડ
25)    કળાવંત કુળવંત કાઠીયાણી 26)    ગુજરાતના-જોવાલાયક સ્થળોમાં -વાંકાનેર
27)    સિંહણ બચ્ચું 28)    સોરઠ રતનની ખાણ
29)    લીરબાઈ 30)    રબારી જાતિનો ઇતિહાસ
31)    સોરઠ દેશ ન સંચર્યો 32)    શ્રી ચામુંડા માતાજી -ઉંચા કોટડા
33)    કલાપી તીર્થ સંગ્રહાલય 34)    વાંકાનેર
35)    ભા’ કુંભાજી – ગોંડલ 36)    ચારણી સાહિત્યમાં ઘોડાંનાં વિવિધ નામ
37)    બારાડી – લીલી નાઘેર પંથક 38)    ભૂપત બહારવટિયો
39)    બ્રહ્મભટ્ટ બારોટ 40)    ગોરખનાથ જન્મકથા
41)    મહેમાનગતિ 42)    હૈયા કેરાં હેતની સરવાણી
43)    આરઝી હકૂમત 44)    ઘેડ પંથક
45)    ગોંડલ રજવાડા ની રાજવી ગાડીઓ 46)    બારોટો ની વહી -ચોપડા
47)    ચારણ જ્ઞાતિનો ઇતિહાસ 48)    ગોરખનાથ
49)    ડુબી ગયેલ દ્વારકા 50)    સર પ્રભાશંકર પટ્ટણી
51)    સર પટ્ટણીનું જીવનઃ પ્રેરણાનો અખંડ સ્‍ત્રોત 52)    લોકમેળાની ગઈકાલ અને આજ
53)    ઓખા બંદર 54)    સૌરાષ્‍ટ્રના પાંચરત્‍નો
55)    વિર ચાંપરાજ વાળા 56)    સિંહ ચાલીસા
57)    જનેતાના દૂધમાં ભાગ 58)    જુનાગઢને જાણો
59)    કથાનિધિ ગિરનાર 60)    સતી રાણકદેવી
61)    કહેવતો એટલે સત્યનો નીચોડ 62)    કાગવાણી
63)    ભુલાઈ ગયેલી પત્ર લખવાની પરંપરા 64)    શ્રી રાણી માં શ્રી રૂડી માં
65)    જેસોજી-વેજોજી 66)    જનની જણ તો ભક્ત જણ જે
67)    જોગીદાસ ખુમાણ 68)    સત નો આધાર -સતાધાર
69)    હરસિદ્ધમાતા મંદિર -જામનગર 70)    હાલાજી મેરામણજી અજાણી
71)    સૌરાષ્ટ્ર ની ઓળખ સમા લોકડાયરા 72)    મોડ૫૨નો કિલ્લો
73)    દેપાળદે 74)    આનું નામ તે ધણી
75)    મહેર શુરવીર શહીદ નાગાજણ સિસોદિયા 76)    ધન્ય હો ધન્ય સૌરાષ્ટ્ર ધરણી
77)    રા’ખેંગાર વાવ જુનાગઢ 78)    જાંબુર ગીર
79)    ખોડીયારમાં નું પ્રાગટ્ય 80)    મુક્તાનંદ સ્વામી
81)    ઘોડાખરા હિંદુ પીર 82)    સૌરાષ્ટ્રની ઐતિહાસિક -અડી કડી વાવ
83)    ગિરનાર 84)    ત્રાગા ના પાળીયા
85)    નાથા ભાભા મોઢવાડિયા 86)    પીરમબેટ -ભાવનગર જીલ્લો
87)    ગિરનાર 88)    ઐતિહાસિક જીલ્લો -અમરેલી
89)    વિર દેવાયત બોદર 90)    રાષ્ટ્રીય શાયર ઝવેરચંદ મેઘાણી
91)    મેર જ્ઞાતિ 92)    માધવપુર ઘેડ
93)    અણનમ માથા 94)    કલાપી
95)    મહાભારત 96)    વીર રામવાળા
97)    ચાલો તરણેતરના મેળે 98)    ઉપરકોટ કિલ્લો -જુનાગઢ
99)    તુલસીશ્યામ 100)    કાઠીયાવાડની કામિની