Kathiyawadi Khamir
ઈતિહાસ દુહા-છંદ

ભાલબારું અને નળકાંઠો પંથક

ભાલબારું ભાલપ્રદેશની ભૌગોલિક સ્થિતિ અને ભુપૃષ્ટ રચના અંગે ભગવદ્ગોમંડલની નોંધ બોલે છે કે ૨ હજાર વર્ષ પહેલાં સૌરાષ્ટ્ર દ્વિપકલ્પ નહીં પણ ટાપુ હતો. કચ્છના રણની જગ્યાએ સમુદ્ર હતો. સિંધુ મુખ સૌરાષ્ટ્રનો પૂર્વ ભાગ હતો. કાળક્રમે સિંધુ નદીએ વહેણ બદલ્યું. ખંભાતનો અખાત પાછો હટી ગયો અને અગ્નિકોણ તરફનું રણ ‘ભાલ પરગણું’ બની રહ્યું. ભાલ નપાણિયો મુલક […]

ઈતિહાસ દુહા-છંદ

ઝાલાવાડ પરગણું

ઝાલાવાડ પરગણું હરપાળદેવજીના વંશજ ઝાલાઓ પરથી ઝાલાવાડ તરીકે ઓળખાય છે. લોકવાણીમાં એને ઝરમારિયો ઝાલાવાડ પણ કહ છે. જૂનાં રાજ્યો ધ્રાંગધ્રા, લીંબડી, વઢવાણ, થાન, લખતર, સાયલા, ચુડા, મૂખી, બજાણા, પાટડી અને અન્ય નાની રિયાસતો ઝાલાવાડમાં હતી. કાઠિયાવાડ સર્વસંગ્રહમાં ઝાલાવાડ પરગણાનું ક્ષેત્રફળ ૪૩૯૨ ચો.માઈલ દર્શાવ્યું છે. એનાં ઘણાંખરાં સંસ્થાઓના રાજવી ઝાલા રાજપૂતો હતા. તેથી તેનું નામ ઝાલાવાડ […]

Jambur Gir Little Africa of India
ઈતિહાસ દુહા-છંદ

છત્રીસ રાજપૂત શાખા અને તેના ગઢ

આધી ઑમકાર, ઓમકારથી ઉતપાત. ચુંહું દેશે ચાર, પ્રથમ આંધી પરમાર, પ્રુથ્વીતો પરમારા તણી, ધરા ઉજ્જૈની ધાર… ગઢ આબુ બેસણું, અર્બત ગઢ એંકાણ, સોનગઢ ઉતપત, નાગોરગઢ ચહૂઆણ… આસગઢ ગેહલોતેર, બ્રહ્માગઢ બાહોરોડ, બુંદીગઢ બોડગઢ, બોડાણા ચાંદગઢ ચાલા, આસગઢ હાક… કરસનગઢ ડોડીયા, જેતલગઢ ડોડા, સાંઢારીઍ સુઢેગઢ પઢારીયા, બાકરોલીયે મહિડા… બરશગઢ રોહીલા, દિલ્હીગઢ તુંવર, રોહડીગઢ કછવા, વાડીગઢ પડછડ… ખેડગઢ […]

Jogidaas Khuman
ઈતિહાસ દુહા-છંદ

સોન હલામણ

અમર સોરઠી પ્રેમકથા (સોન હલામણ) મેર જાતિના સોહામણા ઘામ બરડામાં મોરાણું નામે એક ગામ છે. જૂના કાળમાં મૂળુ રાઢિયો નામે ગામઘણી રાજપૂત રહેતો. એને ઘેર ‘ઢળકતી ઢેલ્ય’ જેવી, ‘લચી પડતા કૉળેલ આંબા’ જેવી, ‘પ્રથમ રંગ પકડતી આંબા – શાખા’ સરખી, સોનેલદે નામે એક દીકરી હતી. સોનને જ્યારે જોબન બેઠું ત્યારે તે કેવી લાગતી હતી? જાણે […]

Sea Shore Madhavpur Ghed
દુહા-છંદ સંતો અને સતીઓ

ભોજા ભગત ના ચાબખા

પદ ૧ લું. દેસિ સંતતણી લાવીરે, ભેળાં ફરે બાવો ને બાવી. – ટેક. મોટાં કપાળે ટિલાં કરે ને, વળી ટોપી પટકાવી; કંથો ને ખલતો માળા ગળામાં, કાને મુદ્રા લટકાવીરે. દેસિ. સંત સેવામાં સુખ ઘણુંને, કરે સેવા મન ભાવી; તન મન ધન સોંપો એ સંતને, પ્રીતિયો લગાવીરે. દેસિ. એવું ને એવું જ્ઞાન દિયે, બહુ હેતે બોલાવી; […]

Ozat River Sorath Saurashtra
ગીત-કવિતા-બાળગીતો-હાલરડાં દુહા-છંદ શહેરો અને ગામડાઓ

રૂપાળું ગામડું

સોરઠી ગામઠી ગઝલ (અછાંદસ) બેહૂદુ લાગે તો માફી જરા લખણ આ ગામડિયું સે, આંગળિયુંથી દાઇરભાત ખાતા લાગે જણ ઉતાવળિયું સે; ગૅસસ્ટવના ગતકડાંમાં ઇ ન પડે લોકઉજળા, પકાવવા અન્ન ઈમના સૂલે બરતણ બાવળિયું સે; કઠણ કરથી સાંદેણા સરિખો રોટલો ચડે સૂલે, હરૂભરૂ જોઈ સે તગતગ દાંત કાઢતી તાવડિયું સે; હૌના દલડાં જાણે કે સિમસિમ ખુલત ખજાના, […]

દુહા-છંદ

આહિરના એંધાણ

“જાજા વેરી જોઈ ને કોઈ દી હૈયા માં ન પામે હાર, લડવા માં પાછા ના હટે ઈ છે આહિર ના એંધાણ. દી ઊગે ને દાન દીયે ને તબકે ઘી ની ધાર, સૌ મેમાન ને સરખા ગણે ઈ છે આહિર ના એંધાણ. મુખ થી જુઠુ કોઈ દી બોલે નહી ને નીરખે નહી પર નાર, આતો રાજા […]

Barot Vahi of Khengar Jadejas of Kachch
દુહા-છંદ

કસુંબો

ખરલમાં નાખો તો ખસરક ઘુટાક ગળણીમા નાખો તો ત્રબક ત્રબક બાપ પીએ તો બેટાને ચડે બેટો પીએ તો બાપને ચડે કીડી પીએ તો હાથી થી લડે તલનો ત્રીજો ભાગ રાઇ ના દાણા જેટલો હેઠો પડે તો પ્રુથ્વી ફાડે સાત પાતાળ સોંસરવો શેષનાગને માથે જઇ ઠરે.

Ram Navmi
દુહા-છંદ

લોકસાહિત્ય

લોકસાહિત્ય કલ્પવૃક્ષ જેવું છે. કહેવાય છે કે કલ્પવૃક્ષ નીચે ઊભા રહીને જે માગીએ એ મળે, એમ લોકસાહિત્ય પાસે જે માગો એ મળે. એમાંથી અર્થસભર દુહા મળે. હૈયામાં સ્પંદનો પ્રગટાવતાં ગીતો મળે. બુદ્ધિચાતુર્ય વધારતાં ઊખાણાં મળે. કવિત્વ શક્તિ ખીલવતાં જોડકણાં મળે, માનવીની કોઠાસૂઝમાંથી પ્રગટેલી મોતીના દાણા જેવી કહેવતો અને કથાઓ મળે. જૂનાકાળે આજના જેવી શાળા, કૉલેજો […]