Category: દુહા-છંદ

દુહા અને દુહા-છંદ આપણી માતૃભાષાને મળેલું ઘરેણું છે, દુહા અને છંદ દ્રારા લોક કવિઓ, બારોટો, અને ચરણો એ સમાજ ને સાચી દિશા પાર દોર્યા છે. દુહા અને છંદ માં ક્યારેક વ્યક્તિની શૂરવીરતાના વખાણ ક્યારેક કટાક્ષ અને ક્યારેક વર્ણન પણ હોય છે.

ઉઠે અલબેલા, થઇ રણઘેલા ચડે અકેલા રણજંગે કાળ પીધેલા, શૂર ભરેલા દેવ દીધેલા હયસંગે સમદર છકેલા, મરદ મઢેલા સૌની પહેલા વેર કરે ધર ધરમની ધરવા, પરદુઃખ હરવા મરદો મરવા તેગ ધરે..

ઊંચો ગઢ ગિરનાર, વાદળથી વાતું કરે, મરતા રાખેંગાર, ખેરડી, ખાંગો નવ થયો.

  લાલ કસુંબલ આંખડી, તારી પાઘડીએ પાણી, તને પરથમ અર્પણ કરું, મારા શાયર મેઘાણી.

પાંચળ ના નોલી(તા.પાળીયાદ) ગામના શ્રીએભલપટગીર વિ.સ.૧૯૭૮માં એજ્ન્સી સરકાર(અંગ્રેજો )અનેગાયકવાડ સામે બહારવટે ચડેલા.આ એભલ પટગીરે અન્યાયનો પ્રતીકાર કરીને દાખવેલ વીરતાથી પ્રભાવિત થઇ ચારણ પાલરવભા પાલીયાએ તેમનીવિસી(૧૨૦) દુહાબનાવેલા. આશરે પંદરેક વર્ષબહારવટે રહ્યાબાદઉંડવાવોકળામાં એજન્સી સામે લડતા વીરગતી પામેલ. એવખતે પાલરવભાએ મરશીયા પણ રચેલા,અનેપાળીયા

ભલી ભૂમિ ભલા માનવી, ભલે ઉગ્યા ભાણ ભારતમાં ભાળી નહિ, ભલી કાઠીયાવાડ…

ઘટમાં ઘોડા થનગને આતમ વીંઝે પાંખ; અણદીઠેલી ભોમ પર યૌવન માંડે આંખ: આજ અણદીઠ ભૂમિ તણે કાંઠડે વિશ્વભરના યુવાનોની આંખો અડે પંથ જાણ્યા વિના પ્રાણ ઘોડે ચડે, ગરુડ-શી પાંખ આતમ વિષે ઊઘડે કેસરિયા વાઘા કરી જોબન જુદ્ધે ચડે; રોકણહારું કોણ

માણેસ, તું મરોય, મ કર આંખ્યો રાતિયા, કુળમાં લાગે ખોય, મરતાં મા ન સંભારિયે. તરવરિયા તોખાર,હઇયું ન ફાટ્યું હંસલા;મરતાં રા’ખેંગાર ગામતરાં ગુજરાતનાં. રે, સાબર શિંગાલ, એક દિન શિંગાળાં હતાં; મરતાં રા’ખેંગાર ભવનાં ભીલાં થઇ રહ્યાં. કાંઉ કેંગરછ મોર, ગોખે ગરવાને

નેક, ટેક અને ધરમની જ રે, અને વળી પાણે પાણે વાત, ઈ તો સંત ને શૂરાના બેસણાં, અમ ધરતીની અમીરાત, હે… ધન દામોકુંડ રેવતી, અને ધન ધન તીરથ ધામ, ધન મંદિર ધન માળીયા, હે ઓલું ધન ગોકુળીયું ગામ, શાર્દૂલ કેરા સાદથી જ રે અને, ઓલી

ધન્ય હો ધન્ય સૌરાષ્ટ્ર ધરણી ‘હજારો વર્ષ જૂની અમારી વેદનાઓ કલેજા ચીરતી કિંપાવતી અમ કથાઓ મરેલા ના રુધિર અને જીવતાઓના આંસુડાઓ સમર્પણ એ સહુ તારે કદમ પ્યારી માંભોમકબહેન’

અમ દેશની એ આર્ય રમણી અમર છે ઇતિહાસમાં … આપણી આર્ય સંસ્કૃતિની અંદર માતાઓ કેવી હતી?  પુત્રને કેવી શિખામણ આપતી ?  નારી ધર્મ કેવો હતો ?  એ આ છંદની અંદર આપણે સાંભળીએ … કે હરિશ્ચંદ્ર રાજાએ જુઓ સત્ કાળે સંકટ