કનકાઇ માતાજી -ગીર

Kankai Mataji Temple Gir
Kankai Mataji Temple Gir

Kankai Mataji Temple Gir

કનકાઇ માતાજી કનકાઈ-ગીર:
શકિતપુજા ભારતીય સંસ્કૃતિનું એક મહત્વનું પાસું છે. શકિત એટલે બળ. સમસ્ત લોકની શ્રધ્ધાનો આધાર એક યા બીજા સ્વરૂપે રહેલી શકિત પર અવલંબિત હોય છે. ગિરમાં આવેલું આ શ્રી કનકાઈ માતાજી નુ મંદીર શકિતપુજાનું એક ભાતીગળ અને નોંધપાત્ર સ્થળ છે. જયારે શીંગવડો સેંજલ નદીઓ વહેતી હોય, ચારે બાજુના ડુંગરા લીલી હરિયાળીથી ઓપતા હોય અને મોરલા ગળાનાં કટકા કરી કરીને “મલાર” આરાધતા હોય ત્યારે વનરાજીની વચ્ચેનાં આ ધર્મસ્થાને આવેલ યાત્રાળુ ઘડીભર તો સંસારની ઉપાધિઓ જરૂર ભુલી જાય છે.
મા કનકાઈ અઢાર વરણ ની કુળદેવી છે જેમા ખાસ કરીને ઉનેવાળ બ્રાહ્મણ, વૈંશ સુથાર જ્ઞાતિ માં પઢીયાર તથા વાઢીયા અને હાલાઇ લૉહાણા વગેરે જ્ઞાતિઓ નો સમાવેશ થાય છે.

મંદીરનું સ્થળ:
શ્રી કનકાઈ માતાજીનું આ મંદીર એ ભારત દેશનાં પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા ગુજરાત રાજયનાં જુનાગઢ જિલ્લામાં મધ્યગિરમાં આવેલું છે. જે તુલસીશ્યામથી આશરે ૨૨ કિલોમીટર દુર જંગલ માર્ગે આવેલું છે. આ સ્થળ કુદરતી સૌદર્યથી ભરપુર છે. આમ કનકાઈથી સાસણ ૨૪, વિસાવદર ૩૨, અને અમરેલી ૭૫ કિલોમીટર દુર આવેલ છે. વરસાદની ઋતુમાં વાહનવ્યવહાર નહિવત થઇ જાય છે. તેમજ આ સ્થળે જવા માટે દિવસ દરમિયાન જવુ પડે છે કારણકે જંગલખાતાની ચેક પોસ્ટથી સાંજનાં ૭ વાગ્યા પછી અવર જવરની મનાઈ હોય છે. તેમજ સાસણગિરમાં સિંહોની વસ્તી હોવાથી જંગલમાં હિંસક પ્રાણીઓનો ભય હોવાથી સલામતી જાળવવી પડે છે.

ઈતિહાસ:
માં કનકાઈનો જે ઈતિહાસ લોકકંઠે ગવાય છે તે મુજબ ઈસુની આઠમી સદીમાં થયેલા વનરાજ ચાવડાનાં પરિવારમાં કનક ચાવડા નામનો એક રાજા થઇ ગયો. તેણે ક્નકાઈ (કનકાવતી) નગરીની સ્થાપના કરી હતી. માં કનકાઈને આ નગરીના અધિષ્ઠાત્રી દેવી તરીકે સ્થાપ્યા હતાં.
બીજી એક લોકવાયકા એવી પણ છે કે, વળાના મૈત્રક વંશનાં મુળ પુરુષ કનકસેન અયોધ્યાનાં સુર્યવંશી રાજવી હતાં. તેણે સૌરાષ્ટ્રમાં વીરનગરમાં આવીને પરમાર રાજાને હરાવ્યો હતો. અને વંશજ વિજયસેને વિજયપુર (ધોળકા) વસાવ્યું. વિજયસેનનાં વંશજ ભટ્ટાર્કે વલભીપુરની સ્થાપના કરી. અને કનકસેને મધ્યગિરમાં આવીને કનકાવતી નગરી વસાવી. આથી તેને શહેરના અધિષ્ઠાત્રી દેવી તરીકે માં કનકાઈની સ્થાપના કરી હતી.

જીર્ણોધારનો ઈતિહાસ:
શ્રી કનકાઈ મંદીરની જે તે સમયે સ્થાપના થયા પછી કાળબળની થપાટે જીર્ણ થયેલાં આ મંદીરને ઘણા બધા સમયના વ્હાણા વિતી ગયા. આ કનકાઈ મંદીરનો સૌપ્રથમ જીર્ણોધાર સંવત ૧૮૬૪ માં કરવામાં આવ્યો હતો. આ જીર્ણોધાર કોણે કરાવ્યો તેની ખાસ કાંઈ માહિતી નથી. ત્યાર બાદ લગભગ ૧૪૨ વર્ષ જેટલો સમય ચાલ્યો ગયો. લોકોમાં વધારે જાગૃતિ આવી અને ફરીથી આ મંદીરનો જીર્ણોધાર કરવા માટે વિક્રમ સંવત ૨૦૦૬માં એક સમિતિ ની રચના કરવામાં આવી. ત્યાર બાદ આ સમિતિએ જરૂરી ખર્ચની રકમ ભેગી કરી મંદીરનું કામ ચાલુ કર્યુ. અને સંવત ૨૦૦૮ એટલે કે તારીખ ૦૩/૦૩/૧૯૫૨ ને દિવસે ઉત્સાહભર્યા વાતાવરણમાં જે મુર્તિ જુના મંદીરમા હતી તે જ મુર્તિની પ્રાણપ્રતિષ્ઠા કરવામાં આવી હતી.

દેવસ્થાનો:
શિખરબંધ મુખ્ય મંદીરમાં શ્રી કનકેશ્ર્વરી માતાજી બિરાજમાન છે. તેમજ આ સ્થાનકમાં શિવ, ગણેશ અને હનુમાનનાં મંદીરો પણ આવેલા છે. મંદીરની બરાબર નીચે શીગવડો નદી વહે છે. માતાજીના મંદીર પાછળ ભુદરજીનું મંદીર છે. તેની બાજુમાં પાંચેક પાળીયા ઉભા છે. આમ આ સ્થાનકનાં કનકેશ્વરી માતાજીને ઉનેવાળ બ્રાહ્મણ, આહિર, દરબાર અને મહારાષ્ટ્રનાં કીર્તિકર બ્રાહ્મણો કુળદેવી તરીકે પુજે છે. પ્રભાસક્ષેત્રનાં કેટલાક પુરોહિતો પણ કનકાઈ માતાજીને કુળદેવી તરીકે પુજે છે. કનકાઈ માતાજીના અન્ય મંદીરો અમરેલી જિલ્લામાં ચાવંડ, મહુવા પાસે તરેડ, સુત્રાપાડા પાસે વડોદર અને ભરૂચ પાસે શુકલતીર્થ માં આવેલા છે. આ કનકાઈ મંદીરમાં ચૈત્ર માસની નવરાત્રીનો તહેવાર ધામ ધુમથી ઉજવવામાં આવે છે. તેમજ પાંચમ થી આઠમ સુધીમાં ઘણા ભક્તો દર્શને આવે છે.

ધર્મશાળાઓ:
આ સ્થાનકમાં મંદીરોની ઉપરના ભાગમાં મોટું મેદાન આવેલુ છે. તેમાં બે બાજુ ફરતી ધર્મશાળાઓ બાંધવામા આવેલ છે. ઘણા સમય પહેલા આ મંદીરની જાળવણી માટે ટ્રસ્ટ્રની રચના કરવામા આવેલી છે. જેના પ્રયત્નોથી મદીરમાં રાત્રિ રોકાણ માટે રહેવાની સારી વ્યવસ્થા કરવામાં આવેલી છે. આ સ્થળના દર્શને આવેલ યાત્રિકોને સાંજના ૬ વાગ્યા પછી હિંસક પ્રાણીઓનાં ડરથી જગ્યામાં રોકી દેવામાં આવે છે. આમ આ સ્થળ કુદરતી સૌંદર્યથી ભરપુર છે જેથી કુદરતનાં ખોળે આળોટવા એક વખત દર્શને આવવું જોઈએ.

PHOTO GALLERY: Kankai Mataji Temple Gir

Posted in ઈતિહાસ, ફરવા લાયક સ્થળો, મંદિરો - યાત્રા ધામ Tagged with: , ,

આ પણ વાંચો...

1)    વત્સરાજ સોલંકી -વાછરા દાદા 2)    જેસાજી જેઠવા ડાડા ની શૌર્ય કથા
3)    વીર યોદ્ધા – નાથા મોઢવાડિયા 4)    નાગેશ્વર જ્યોતિર્લિંગ
5)    પાલણપીરનો મેળો 6)    વારાહી માતા મંદિર (હઠીલા)
7)    રાણપુરની સતીઓ 8)    ઝાલાવાડ ની ખાનદાની
9)    શ્રી શીતળા માતાજી મંદિર -કાલાવડ 10)    મુળુ માણેક અને પાંચ પાળિયા
11)    વેરાવળ 12)    વીર મોખડાજી ગોહિલ
13)    જગાવાળા અને સંગ્રામસિંહ 14)    નકલંક ઘામ -તોરણીયા
15)    પોરબંદર ચોપાટી બીચ 16)    આનાથી મોટી કઈ વાત હોઈ શકે!
17)    महर्षि कणाद 18)    જોગીદાસ ખુમાણની આબરૂ
19)    ઉંદસરવૈયા અને બાબરિયાવાડ પંથક 20)    ભુરખીયા હનુમાન મંદિર
21)    આહીર જ્ઞાતિ ઈતિહાસ 22)    જૂનાગઢ નજીક સાઇટ સીઇંગ સ્પોટ્સ
23)    નરસિંહ મહેતાનો ચોરો -જુનાગઢ 24)    શ્રી નિષ્કલંક મહાદેવ -કોળિયાક
25)    મોટપ 26)    ગોહિલવાડ
27)    તરણેશ્વર મહાદેવ -તરણેતર 28)    ગુજરાતના-જોવાલાયક સ્થળોમાં -વાંકાનેર
29)    લીરબાઈ 30)    રબારી જાતિનો ઇતિહાસ
31)    શ્રી ચામુંડા માતાજી -ઉંચા કોટડા 32)    કલાપી તીર્થ સંગ્રહાલય
33)    વાંકાનેર 34)    ભા’ કુંભાજી – ગોંડલ
35)    જંગવડ ગીર 36)    બારાડી – લીલી નાઘેર પંથક
37)    ભૂપત બહારવટિયો 38)    બ્રહ્મભટ્ટ બારોટ
39)    ગોરખનાથ જન્મકથા 40)    સંતશ્રી વાલમરામ બાપા આશ્રમ
41)    મહેમાનગતિ 42)    દ્વારિકાધીશ મંદિર
43)    હૈયા કેરાં હેતની સરવાણી 44)    આરઝી હકૂમત
45)    ઘેડ પંથક 46)    ગોંડલ રજવાડા ની રાજવી ગાડીઓ
47)    બારોટો ની વહી -ચોપડા 48)    ચારણ જ્ઞાતિનો ઇતિહાસ
49)    ગોરખનાથ 50)    ડુબી ગયેલ દ્વારકા
51)    સર પ્રભાશંકર પટ્ટણી 52)    સર પટ્ટણીનું જીવનઃ પ્રેરણાનો અખંડ સ્‍ત્રોત
53)    લોકમેળાની ગઈકાલ અને આજ 54)    ઓખા બંદર
55)    વિર ચાંપરાજ વાળા 56)    જનેતાના દૂધમાં ભાગ
57)    જુનાગઢને જાણો 58)    કથાનિધિ ગિરનાર
59)    સતી રાણકદેવી 60)    કહેવતો એટલે સત્યનો નીચોડ
61)    ભુલાઈ ગયેલી પત્ર લખવાની પરંપરા 62)    શ્રી રાણી માં શ્રી રૂડી માં
63)    જેસોજી-વેજોજી 64)    જામનગર ફોટો ગેલેરી
65)    વિસામણબાપુની જગ્‍યા વિહળધામ (પાળીયાદ) 66)    જનની જણ તો ભક્ત જણ જે
67)    જોગીદાસ ખુમાણ 68)    ગીરનો ડાલામથ્થો સાવજ
69)    સત નો આધાર -સતાધાર 70)    દીવાદાંડી -પીરોટન ટાપુ જામનગર
71)    વાહ, ભાવનગર 72)    સતી રાણકદેવી ના થાપા
73)    હરસિદ્ધમાતા મંદિર -જામનગર 74)    હાલાજી મેરામણજી અજાણી
75)    મોડ૫૨નો કિલ્લો 76)    દેપાળદે
77)    આનું નામ તે ધણી 78)    મહેર શુરવીર શહીદ નાગાજણ સિસોદિયા
79)    રા’ખેંગાર વાવ જુનાગઢ 80)    ખોડીયાર ડેમ -ધારી
81)    Willingdon dam Junagadh 82)    બાપા સીતારામ
83)    જાંબુર ગીર 84)    ખોડીયારમાં નું પ્રાગટ્ય
85)    મુક્તાનંદ સ્વામી 86)    ઘોડાખરા હિંદુ પીર
87)    સૌરાષ્ટ્રની ઐતિહાસિક -અડી કડી વાવ 88)    ગિરનાર
89)    ત્રાગા ના પાળીયા 90)    નાથા ભાભા મોઢવાડિયા
91)    પીરમબેટ -ભાવનગર જીલ્લો 92)    ગિરનાર
93)    ઐતિહાસિક જીલ્લો -અમરેલી 94)    વિર દેવાયત બોદર
95)    રાષ્ટ્રીય શાયર ઝવેરચંદ મેઘાણી 96)    મેર જ્ઞાતિ
97)    માધવપુર ઘેડ 98)    અણનમ માથા
99)    કલાપી 100)    મહાભારત