Swaminarayan Temple Gadhda

ભગવાન સ્વામિનારાયણના દેહ વિલયની સ્મૃતિરૂપ – ગઢડાનું મંદિર

સંવત 1886 જેઠ સુદ દશમ, મંગળવાર, દાદા ખાચરની અક્ષર ઓરડીમાં શ્રીજી મહારાજ સ્વધામ સિધાવી ગયાં.દાદા ખાચરથી આ વિયોગ ન ખમાયો.મૂર્છિત થઈ ગયાં. ગોપાળનંદ સ્વામીએ તેમને લક્ષ્મીવાડીની બેઠકે મોકલ્યા. દાદા ખાચર ત્યાં ગયાં. શ્રી હરિ પણ ત્યાં હાજર હતાં. તેમણે દાદા ખાચરને કહ્યું, હું તો ક્યાંય ગયો નથી. અને જવાનો પણ નથી. સત્સંગમાં અને ગોપીનાથજી દેવમાં હું અખંડ રહ્યો જ છું.મૂંઝવણ થાય ત્યારે ગોપાનાથજી મહારાજ પાસે જવું.આમ બોલીને શ્રી હરિએ દાદા ખાચરને તાજા ગુલાબનો હાર આપ્યો. ગુલાબની તાજગીએ તેમને શ્રી હરિના શરણમાં લીન કર્યા.

દાદા ખાચરના દરબારમાં ઢોલિયા ઉપર બેસીને સહજાનંદ સ્વામીએ ઉપદેશ કર્યો હતો તે દાદા ખાચર તથા તેમના વારસદારોએ આપેલી જમીન ઉપર ગઢડાનું મંદિર બંધાયું છે. વિસ્તારની દ્રષ્ટિએ જોઈએ તો ગઢડાનું મંદિર વિશાળ જગ્યા રોકે છે. મુખ્ય મંદિરની આસપાસ સાધુસંતોને રહેવા માટે તથા મંદિરની સ્મૃતિને આવશ્યક મોટા મકાનો છે.વળી સહજાનંદ સ્વામીએ જાતે વાપરેલી અનેક ચીજો પણ આ મંદિરમાં સાચવીને રાખવામાં આવેલી દેખાય છે.

ધર્મ એટલે કે જે ધારણ કરવાથી કોઈનું અમંગળ ન થાય. જે અણુંને ધારણા કરે છે. તે ધર્મ એટલે ગુણ,લક્ષણ કે સ્વભાવ,ધર્મ માનવીના અંતઃકરણના વિકાસનું ફળ છે. ધર્મ એટલે મનને સંપૂર્ણ વશમાં કરી,ગુલાબી માંથી મુક્ત થઈ માલિક બનવાનું સામર્થ્ય.સાચો ધર્મ હૃદયની કવિતા છે. આ કવિતાને સાક્ષાત્કાર કરતું મંદિર એટલે ગઢડાનું સ્મૃતિ મંદિર.

Posted in મંદિરો - યાત્રા ધામ Tagged with: , ,

પોતાનું અભિમાન નષ્ટ કર્યા વિના કોઇ પણ મનુષ્ય ઇશ્વર સુધી નથી પહોંચી શકતો.
‘દયા ધરમનું મૂળ છે, પાપનું મૂળ અભિમાન’ માટે દયા ન છોડો.

Posted in સુવિચાર
Paghdi of Jam Vibhaji

જામનગર ના મહારાજા શ્રી જામ વિભાજી ની પાઘડી

ગુજરાતના પરંપરાગત રીતે ઓળખાતા વિવિધ પ્રદેશો જેમ કે કાઠિયાવાડ ખાતે ઓખામંડળ, હાલાર, ઝાલાવાડ, પાંચાળ, બારાડી, નાઘેર, સીમર, મચ્છુકાંઠો, બાબરીયાવાડ, વાળાક અને વાગડ, આભીર દેશ (કચ્છ) ખાતે વાગડ, ગરડો, પાવર, માકવટ, મેઆણી, અબડાસો, મોડાસો, કાંઠી અને પ્રાંથડ, ઉત્તર ગુજરાત ખાતેના ચોરાડ, જતવાડો, નહેર, વઢિયાર, ઢાંઢર, છપ્પન, પાટણવાડો અને દંઢાવ્ય, અમદાવાદ જિલ્લા ખાતે ભાલ, કનેર અને નળકાંઠા, દક્ષિણ તરફના ખંભાતબારું, વાંકળ, સંખેડા, મહુવાણ, કંઠાળ, નીમાડ, ખાનદેશ, મેવાડ, રાજ, મઠોર, ડાંગ અને બાગલાણ પંથકોમાં રહેતી વિવિધ લોકજાતિઓએ પોતાની પ્રાદેશિક સંસ્કૃતિની ઓળખ આપતી પાઘડી પહેરતા હતા.

વિવિધ પ્રદેશો ની પાઘડીઓનું કલેક્શન જોવા માટે અહિયાં ક્લિક કરો

Posted in ઈતિહાસ, મનોરંજન Tagged with: , , ,

Naranbhai Ahir and Bhupat Baharvatiyoભૂપત બહારવટિયા ને દેશ છોડાવનાર કાઠીયાવાડી ખમીર એટલે -નારણભાઇ આહિર

‘ભૂપત! છોડી દેજે તારા આ લાશોના ઢગલા કરવાના ધંધા! તું બહારવટિયો છે તો હું બહારવટિયાનેય બગલામાં દબાવી રાખું એવો છું!’

જેના મુખમાંથી આ વજનદાર- પાણીદાર બળુકા શબ્દો ધાણીફૂટ નીકળી રહ્યા છે, એ છે સાડા પાંચ ફૂટની જોરાંતી કાયાવાળા, લેંઘા ઝભ્ભામાં સજ્જ અને નદીના પાણકા જેવા અવાજવાળા ચાવંડના નારણભાઇ આહિર.. ઘાટી ઘાટી મૂછો છે, ગોરું ગોરું બદન છે અને પાટલા ઘો જેવી છાતી છે. એમનો અવાજ એટલે જાણે બંદૂકમાંથી ગોળી છૂટી. એમના અવાજનો પ્રતિકાર કોઇ ન કરી શકે. કાંડાબળિયા જોરાવર જણ છે નારણભાઇ! બે કાંઠે વહેતી વરસાદી નદી જેવી જુવાની અંગ અંગમાંથી ઉભરાય છે.. ને જેના ભણી આ શબ્દો ફેંકાયા છે એ છે એક જમાનામમાં સૌરાષ્ટ્રની સરકારને હંફાવતો, ભલભલા ખેરખાં પોલીસવાળાંનીય ખો ભૂલાવી દેતો, લાશો પર લાશો ઢાળતો, ખભે બબ્બે બંદૂકો રાખીને ફરતો ભૂપત બહારવટિયો! સામે જ દેવાયત આહિર છે, તો બે-ત્રણ બીજા જણ પણ છે.

ઘટના પર થઇને દાયકાઓ વહી ગયા છે. પોતાના સાથીદારના બાપને હેરાન કરનાર કરસન કણબીને ભડાકે દીધા પછી સરકારની મેલી નીતિ અને પોતાના પરિવાર પર વરતાવાતા ત્રાસને કારણે ભુપતસિંહ મેરુજી સાથીદારો એકઠા કરીને બહારવટે ચઢ્‌યો છે. રોજ રોજ અન્યાયી ઈસમો અને ગરીબોને રંજાડતા જમીનદારોની લાશો પર લાશો ઢળી દેવાય છે. વાંકડી મૂછોને વળ ચઢાવતા ભૂપતે પડકાર ફેંક્યો છે: ‘જેની માએ સવાશેર સૂંઠ ખાધી હોય તે આવી જાય અમારા મારગમાં.. સરકાર? અરે, અન્યાયી સરકારને તો પેશાબ નોં કરાવી દઉં તો મારું નામ ભૂપત નહિ!’
ભૂપત કહે છે: ડર શાનો?
ભૂપત ડરતો નથી.

ભૂપતની સામે જવાની વાત થતાં જ ખાખીવર્દીવાળાઓનાં તો પેન્ટ પલળી જાય છે, તો સત્તા પક્ષના ખાદીદારી કાર્યકરોનાં તો ધોતિયાં જ ઢીલાં થઇ જાય છે!
ધ્રાં..ય!
ધ્રાં..ય!!
ધ્રાં..ય!!!
ભૂપત ત્રાટકે છે.. ને સૂનો વગડો બોલકો બની જાય છે. વાઘણિયા દરબાર અમારાવાળાનો આ લાડકો જુવાન ગામેગામ, વગડેવગડે ફરે છે.. એની ઘોડી પરના પલાણ પર બેઠેલો ભૂપત જઇ રહ્યો હોય ત્યારે એમ જ લાગે કે જાણે સાક્ષાત્‌ મોત જઇ રહ્યું છે! ભૂપતનાં પગલાં જ્યાં જ્યાં પડે છે ત્યાં ત્યાં મોતના પડછંદા ઊઠે છે.. કાળા દરેશવાળો જમડો મોતના ખેલ ખેલવા જઇ રહ્યો હોય એવું જ લાગે! ને એની બંદૂક? જાણે જટાળી જોગણી ખૂનનું ખપ્પર ભરવા તલપાડ થઇ રહી છે… એનો અવાજ વગડાની છાતીને ચીરી નાખે છે, તો વસ્તીનાં અત્યાચારી જનોની છાતીનાં પાટિયાં બેસાડી દે છે: ‘એ આવ્યો ભૂપત! મા ખોડિયાર, બચાવી લે જે.’

કોણ રોકે ભૂપતને?

કોણ ટોકે ભૂપત બહારવટિયાને?

કોણ અટકાવે મોતના ખેલૈયાને?

છે કોણ જોરાવર જણ?

પોલીસનાં તો પાણી ઉતારી નાખ્યાં છે બહારવટિયા ભૂપતે! ત્યારના જૂનાગઢના પુલીસ અફસર મિ. મેઘા ભૂપતને મળીને બહારવટું પડતું મૂકવા સમજાવી ચૂક્યા છે. સરકારના ઓર્ડર પર ઓર્ડર છુટ્યા છે: ‘પકડો ભૂપતને! જીવતો કે મરેલો ભૂપત અહીં લઇને આવો, ને ઈનામના હકદાર બનો!’ પણ કોમની હિંમત ચાલે? સૌની હિંમતને કબજિયાત થઇ ગઇ છે! પોલીસ ફીફાં ખાંડે છે. જેતપુર પાસેના વાળા ડુંગરની તળેટીમાં ભૂપત હતો ત્યારે સાત સો પોલીસોના બંદૂકધારી કાફલા એ વાળા ડુંગરને ઘેરો ઘાલ્યો. પણ અફસોસ, ભૂપત બધાયની વચ્ચે થઇને સરકી ગયો ને પોલીસકાફલો હાથ ચોળતો રહી ગયો!

કોણ એના આ ખૂની ખેલને થંભાવે?

છે કોઇ?

હા, છે એક જણ.

અમરેલી જિલ્લાના ચાવંડ ગામના એ વતની છે. નામ છે એમનું નારણભાઇ આહિર. જન્મથી સવા મણનું કાળજુ લઇને જન્મ્યા છે મિ. આહિર! એમની જનેતાએ સવા શેર નહિ, કદાચ સવા મણ સૂંઠ ખાધી છે. ડરવાની વાત નહિ. ગભરાવાની વાત નહિ. આખીય વાત જામીને એ બોલી ઊઠે છે: ‘શું કામ એને વાંક વિના રંજાડ્યો? શું કામ એના પરિવાર પર ત્રાસ વર્તાવ્યો? તમે જ એને બહારવટિયો બનાવ્યો છે. પણ કંઇ વાંધો નહિ. હવે જોઇ લો આ નારણ આહિરના ઝપાટા.’ મૂછે તાવ દે છે નારણભાઇ આહિર. હવામાં હાથ વીંઝે છે નારણભાઇ આહિર. દેવાયત ખાચર નારણભાઇની માસીના જેઠ થાય. ને દેવાયત ખાચર જોડાયા છે ભૂપતની ટોળીમાં.
‘દેવાયતભાઇ..’
‘બોલો, નારણભાઇ!’
‘મારે ભૂપતને મળવું છે!’
‘કાં?’
‘આવા ખુમારી અને ખુદ્દારીવાળા જોરાવર જણને મળવાની ઈચ્છા કોને ન થાય? કહેજો કે નારણભાઇ મારા નજીકના સગા છે.’
‘ભલે.’

ધારીના ધારી ડેમની ગુજરાતમાં આગવી મહત્તા છે. એથીય વિશેષતા ધારી ગામ પાસે ખોડિયાર માતાનું મંદિર છે… જગ્યા બહુ સરસ છે. કુદરતે છુટ્ટાહાથે સૌંદર્ય વેરી નાખ્યું છે. વગડોય વહાલો લાગે એવું ગામ છે. વગડો છે. ખિલખિલાટ હસતી કુદરત છે. ધારી ડેમ છે. ડેમમાં પાણી છે. ડેમથી થોડેક દૂર ઘટાદાર વૃક્ષની આસપાસ ઓટલો છે. છેક અમદાવાદથી આવવા નીકળી પડ્યા છે નારણભાઇ આહિર.. દેવાયત ખાચર સગા છે ને તેમણે બઘું જ ગોઠવી દીઘું છે. આમ તો નારણભાઇ અમદાવાદની મીલમાં નોકરી કરે છે. મોટી ને જાડી મીલ છે. મીલના સંચાઓ તાકાઓના તાકા કાપડ ઊતારે છે. ત્યાં નારણભાઇ જોબર છે. હાથ નીચે વીસ-પચીસ કારીગરો છે. નારણભાઇ જબાનના પાક્કા છે… એ બોલે, તેમજ કરે.. એમનો એક ઉપરી જરા તોછડો હતો. જે તેને ઉતારી પાડવાની જ વાત. એણે એક દિવસે નારણભાઇને કહ્યું, ‘એ ઈ નારણ!’
‘જબાન સાચવીને બોલો, સાહેબ!’
‘તું મને બોલતાં શીખવીશ?’
‘હજી કહું છું ભાષામાં વિવેક રાખો.’
‘મારે ભાષા તારી પાસે ભણવી પડશે?’
‘હવે છેલ્લી વાર તને કહી દઉં છું, સાંભળ! તારો સગો ભલે મોટો લાગવગિયો હોય, પણ તારી જણનારીએ તને સંસ્કાર નથી આપ્યા!’
‘મને તું- તારી કરે છે?’
‘હા.’
‘કેમ?’
‘બોલ, મેં તને ચેતવ્યો હતો કે નહિ? ત્રણ ત્રણ વાર તને ટાઇમ આપ્યો કે નહિ? બસ ત્યારે, તારા કરતાં ઉંમરમાં હું મોટો છું.. તું તુંકારાથી બોલાવે છે, પછી હું તુંકારો કરું એમાં ખોટું શાનું લાગે છે..’
‘ચૂપ્પ..’
‘ચૂપવાળી! ઓળખતો નથી તું હજી મને! આ નથી કોઇ રેંજી પેંજી કારીગર! ખોટું લાગે છે તો શું કામ તારી બોંન પૈણાવા તુંકારાથી બોલાવે છે?’
‘નારણ!!’
રાડ પાડી ઊઠ્યો ઉપરી.
‘અવાજ નીચો કર.. નહિ જાણતો હોય તો જાણી લે.. આ છે નારણભાઇ આહિર… બહુ કરીશ તો બગલમાં દબાવી દેતાં વાર નહીં કરું, હા! ગોલકીના, ભાગ અહીંથી!’
પેલો તો ભાગી ગયા, પણ નારણભાઇએ મિલમાંથી રાજીનામું આપી દીઘું: ‘તું નહીં તો ઓર સહી..’ તીખો તેજમિજાજ અને ખુમારીનો બંદો એટલે નારણભાઇ આહિર! કાયામાં જુવાની ઘુબાકા મારે છે.. બીક? કોઇના બાપનીય નહિ! ગભરાવાનું? કોઇથી નહિ! ભડ છે નારણભાઇ.. ખુદ્દારીની જીવતી જાગતી મિસાલ છે તેઓ! ખોડિયાર નગરમાં રહેતા ત્યારેય એમનો બોલ કોઇ ઉથાપી ન શકતું!

ત્યાં જ એમને સમાચાર મળ્યા કે ભૂપત જ નહિ, આખીય ટોળકીના માથે ખતરો મંડરાઇ રહ્યો છે. પોલીસની ધોંસ છે.. સરકાર ભૂપતને પકડવા સાણસો પહોળો કરીને જ બેઠી છે. ને તેઓ ચાવંડ આવીને મળ્યા દેવાયત ખાચરને. બોલ્યા: ‘મને ભૂપતનો ભેટો કરાવો.’

ધારી ડેમ છે.
વૃક્ષ નીચે ઓટલો છે.
ઓટલા પર બેઠા છે. નારણભાઇ આહિર… ભૂપતની રાહ જોવાઇ રહી છે.. ત્યાં જ દબડક દબડક અવાજ સંભળાય છે.. હં.. ભૂપત આવી ગયો લાગે છે! કરડો ચહેરો છે. લાંબી વાંકડી મૂછો છે. ખડતલ મઘ્યમ બાંધાની કાયા છે. બબ્બે બંદૂકો ભરાવી છે.
તે નારણભાઇ પાસે આવીને ખડો થઇ જાય છે.. નારણભાઇ ભૂપતના ખભે હાથ મૂકે છે. ને સિંહ ડણક નાખતો હોય એમ બોલી ઊઠે છે: ‘ભૂપત! આ લાશોના ઢગલા કરવાનું છોડી દે જે.. ઓળખી લે, હું તારા જેવા બહારવટિયાને તો બગલમાં દબાવી રાખું એવો છું!’ ભૂપતે નારણભાઇનો હાથ પકડી લીધો: ‘નારણભાઇ, હુંય એ જ વિચારું છું. આ દેશને સલામ કરવા માગું છું. કરાંચીના પંથે પળવા માગું છું. ભલે મારે દેહ પાકિસ્તાનની કોઇ કબરમાં પોઢી જાય!’ ને પાછો એ ઘોડા પર બેસતાં બોલ્યો: ‘હવે લાશો નહિ ઢળે… મારું આ વચન છે!’

– ને પછી ભૂપત પુનઃ ક્યારેય જોવા નથી મળ્યો! હા, એ આ દેશમાંથી ઉચાળા ભરીને પાકિસ્તાન જઇને ‘ભૂપત’ મટી જઇ ‘અમીન યુસુફ’ નામનો દૂધ વેચનારો બની ગયો હતો!!

– સાવ સાચી ઘટનાના નાયક છે, નારણભાઇ આહિર.. અમદાવાદનો પૂર્વ વિસ્તાર છે. કૃષ્ણનગરની પાછળનો રોડ છે. ખારીકટ કેનાલ છે. કેનાલ નજીક નવા નરોડાનો નવો નવો વિસ્તાર છે. ધરણીધર સોસાયટી છે. ને આ જ ધરણીધર સોસાયટીમાં ડૉ. સોનીના બંગલાની સામેના ડુપ્લેક્ષમાં વસે છે, બબ્બે કંધોતર દીકરાઓની અર્થી પોતાની કાંધ પર ઉપાડનાર અઠ્ઠયાસી વર્ષના યાદદાસ્ત ગુમાવી બેઠેલા નારણદાદા! ભૂપત જેવા બહારવટિયાનેય બગલમાં દબાવવાની કાળજાફાડ ખુમારીવાળા, વિધવા પુત્રવઘૂ અને બાળકો સાથે રહેતા દાદાના દિમાગમાં વીતી ગયેલા સમયનાં જળ ડહોળાઇ ગયાં છે!!

-ઝાકળઝંઝા (પરાજિત પટેલ)
(કથાબિંદુ: નટુભાઇ જયભોલે, અમદાવાદ)
સૌજન્ય: gujaratsamachar.com

Posted in ઈતિહાસ, બહારવટીયાઓ, શુરવીરો Tagged with: , , , , , ,

Alang Ship Breaking Yard ભાવનગર જિલ્લાના તળાજા તાલુકામાં તેમ જ અરબ સાગરમાં આવેલા ખંભાતના અખાતમાં દરિયાકિનારે આવેલું નગર છે. આ ગામનો જહાજવાડો વર્તમાન સમયમાં વિશ્વભરમાં જહાજ તોડવાના સ્થળ તરીકે જાણીતો થયેલ છે. અંગ્રેજી ભાષામાં અલંગને શીપીંગ બ્રેક યાર્ડ કહેવામાં આવે છે. એશીયા નું સૌથી મોટુ જહાજ ભાંગવાનુ સ્થળ અહિંયા છે, જ્યાં દરેક જાતનાં નાનાં-મોટાં જહાજો(ટેન્કર, મુસાફરવાહક, માલવાહક વગેરે) ભાંગીને દરેક ભાગ અલગ કરવામાં આવે છે.

જહાજને તોડી નાખવાથી મળતા લોખંડ, કાચ, પ્લાસ્ટિક, એલ્યુમિનિયમ, લાકડાંનું રાચરચીલું તેમ જ અન્ય વસ્તુઓને લગતા વેપારધંધા તેમજ ઉદ્યોગો પણ અહીં વિકાસ પામ્યા છે.

વિશ્વ મજૂર દિનની ભારત સહિત વિશ્વના અનેક દેશોમાં દર વર્ષે પરંપરાગત રીતે ૧લી મેના દિવસે ઉજવણી કરવામાં આવે છે. મોટાભાગના ઉદ્યોગોના વિકાસ માટે શ્રમિકોની પાયાના પથ્થર સમાન કામગીરી રહેતી હોય છે. આવુ જ કઈંક વિશ્વ વિખ્યાત અલંગ જહાજવાડામાં કામ કરતા શ્રમિકોએ કરી બતાવ્યુ છે. ગુજરાત સહિત પરપ્રાંતના પચ્ચશી હજારથી વધુ શ્રમિકોને રોજીરોટી આપતા અલંગ જહાજવાડાની સને-૧૯૮૩માં માત્ર ૧૩ શ્રમિકોથી શરૃઆત થઈ હતી.

મુંબઈ દારૃખાના અને ગુજરાતમાં સંચાણા બંદર બાદ એંશીના દાયકાના પ્રારંભે અલંગમાં જહાજવાડાનો ઉદ્યોગ સ્થાપવાની કામગીરી તેજ બની હતી. સને-૧૯૮રમાં અલંગ જહાજવાડાને શરૃ કરવા માટેની બહુધા પ્રક્રિયા પૂર્ણ થયા બાદ શ્રમિકો ક્યાથી લાવવા ? તે પ્રશ્ન ઉદ્દભવ્યો હતો ત્યારે જે તે સમયના આગેવાન શિપ બ્રેકર શિવલાલ દાઠાવાલાએ મુંબઈ દારૃખાનાથી શ્રમિકો લાવીને શિપ બ્રેકીંગ ઉદ્યોગનો પાયો અલંગમાં નાંખાવાના પ્રયત્નો હાથ ધર્યા હતા.

અલંગ જહાજવાડામાં કામ કરવા ડિસેમ્બર-૧૯૮રમાં મુંબઈ દારૃખાનાથી બોલાવાયેલા પરપ્રાંતિય ૧૩ શ્રમિકોને અલંગ નાના ગોપનાથજી મંદિરે રહેવાની સગવડતા કરી આપવામાં આવી હતી. જેના દોઢ માસ બાદ ૧૩ અને ૧૪મી ફેબ્રુઆરી-૧૯૮૩ એમ બે દિવસમાં ‘કોટાતોન્ઝોગ’ અને ‘ડીડીઆર’ જહાજ નામના બે જહાજો ભંગાણાર્થે આવતા અલંગ શિપ બ્રેકીંગ ઉદ્યોગનો ઉદય થયો. સને-૧૯૮૩થી અત્યાર સુધીની ત્રણ દાયકાની સફરના અંતે આજે હજારો શ્રમિકો રોજીરોટી કમાઈ રહ્યા છે.

Posted in ફરવા લાયક સ્થળો, શહેરો અને ગામડાઓ Tagged with: , , ,