Kathiyawadi Khamir

વાજ તુરંગ વિહંગ અસવ ઉડંડ ઉતંગહ જંગમ કેકાણ જડાગ રાગ ભીડગ પમંગહ
તુરી ઘોડો તોખાર બાજ બરહાસ બખાંણ ચીંગો રૂહીચાળ વરવે રણ વખાણો

બાવીસ નામ વાણી બોહત કવિ પિંગળ કીરત કહી
ગ્રંથ આદ દેખે મતાં સબળ નામ સારાં સહી

તેજી તુરંગ તોખાર વાહ વાજી બેગાલ ધુરજ ભિડજ ગન્ર્ધવા અસવ અરવી અસિ ચંચળ
તારપ તુરી સજીવ બાજી કેકાંણ વિડંગહ હરિ હિમ્મ બ્રહાસ બલહ જંગમ વાતંડહ

સાકુર અપત્તિ વીતી સિંધવ એરાકી ઉપમ ઘણા
કર જોડ કવિત પિંગલ કહૈ તીસ નામ ઘોડા તણા

-પિંગળશીભાઈ ગઢવી

Posted in દુહા-છંદ Tagged with: , ,

Traditional Hindu Marriageહીપા ખુમાણને આંગણે લાડકી દીકરીનાં લગ્ન છે

દીકરીનો લગ્ન પ્રસંગ યાદ આવતા હીપા ખુમાણે છાતી કઠણ કરીને પત્નીને કહ્યું, ‘માથાં પછાડીને મરી જાશું તોય દીકરો પાછો આવવાનો નથી કાઠિયાણી! આંગણે દીકરીનાં લગ્ન છે. પાદરે જાન આવી છે. રૂદિયા ઉપર શિલા મૂકીને કઠણ થાઓ.

‘હાં મારો બાપલિયો! તૈયાર થઇ જાઓ. જાન પાદરમાં આવી ગઇ છે. ભાઇ શાકુળ! વિક્રમ! રામ..! ઊપડો મારા સાવઝો! જાનૈયા પાણી માગે તો દૂધ આપજો. વરરાજો આપણાં ખોરડાંનો ભાણેજ અને હવે જમાઇ પણ છે. એક પગે ખડા રહેજો. મહેમાનોને હથેળીમાં થુંકાવજો. આપા વાલેરા! આપા ભીમ! આપા લુલાવીર! તમે પણ જાઓ.’

રામ મંદિરે ઝાલરના ડંકા શમ્યા એવે ટાણે કરજડા ગામને ગોંદરે જાડેરી જાતના માફા છૂટ્યા બંદૂકો ફૂટી.

કરજડાના હીપા ખુમાણને આંગણે લાડકી દીકરીનાં લગ્ન છે. હીપા ખુમાણની ડેલીએ અને ગામને ગોંદરે કંકુવણાર્ બબ્બે ચિત્રો આલેખાયાં છે. ગોંદરે જાડી જાન જોડીને આવેલા વેવાઇઓ ચાકળા ઉપર બેઠા છે, હોકા પીવાય છે, કસુંબા ઘૂંટાય છે. મશાલોનાં ઝોકાર અજવાળાં, ઝાડ-પાનને ઉજાળી રહ્યાં છે. બીજી બાજુ ગઢની ડેલીએ હીપો ખુમાણ મોંધેરી મહેમાનગતિ માટે અરધા અરધા થાય છે. ભાઇ, ભત્રીજા અને સગા સાંઇને સૂચના આપે છે એવે ટાણે…

‘આપા!’ ગઢને ઓરડેથી ઉતાવળા પગે આવેલો એક આદમી આસ્તેથી હીપા ખુમાણના કાન પાસે મોઢું લાવીને ખબર આપે છે કે ‘સાત કામ પડ્યાં મૂકીને ઝટ ગઢમાં આવો.’હીપો ખુમાણ ઊપડતા પગે ગઢની ઓંસરી ચડ્યા.

‘આમના આવો’ કપાળ સુધી ઓઢણી રાખીને ઘરવાળાં પૂનબાઇએ છેલ્લા ઓરડા દીમના પગ ઉપાડ્યા. હીપો ખુમાણ પાછળ ચાલ્યા.

ધ્રૂજતા હાથે પૂનબાઇએ ઓરડાનાં કમાડ ઉઘાડયાં. ટમટમતા ઘીના દીવાના આછા ઉજાસમાં બારેક વરસનું કુમળું ખોળિયું ધોળે લુગડે ઢબુરાઇને સૂતું છે.

‘આપણો દીકરો?’ જનેતાના હોઠના દરવાજા ભાંગીને ભૂક્કો થયા. મોઢું દાબેલું રાખ્યું છતાં જોરાવર ધ્રૂસકું હોઠ ફાડીને ઓરડાની દીવાલોમાં ભટકાયું. ઓરડાની ભીંત્યો કંપી ગઇ. ‘દીકરાને એરુ આભડી ગયો.’ મા વલવલી.

બાપે દીકરાના પંડય ઉપરથી ઢાંકણ ઉઘાડ્યું. બાર વરસની કુમળી કાયાનો, સાત ખોટયનો એક જ દીકરો ચીભડાની જેમ ફાટી પડયો તૌ. બાપની આંખો ફાટી. નાકે લોહીનાં ટશિયાં અને આંખમાં ઝેરના લીલાકાચ કુંડાળાં છોડીને હીપાનો કંઘોતર દુનિયા છોડી ગયો હતો!

‘સૂરજ! સૂરજ!’ ખુમાણની આંખથી ધરતી ભીંજવતો આંસુનો ફુવારો છૂટ્યો : ‘મારો કંધોતર!’

દીકરાની જનેતા ઢગલો થઇ ગઇ ‘મારા લાલ?’

‘જાળવી જાવ!’ દીકરીનો લગ્ન પ્રસંગ યાદ આવતા હીપા ખુમાણે છાતી કઠણ કરીને પત્નીને કહ્યું, ‘માથાં પછાડીને મરી જાશું તોય દીકરો પાછો આવવાનો નથી કાઠિયાણી! આંગણે દીકરીનાં લગ્ન છે. પાદરમાં જાન આવી છે. રૂદિયા ઉપર શિલા મૂકીને કઠણ થાઓ. કાઠિયાણી થતાં નૈ આવડે!’

‘જાણું છું.’ અર્ધાંગનાએ આંસુ રોક્યાં. ‘પણ આંગણામાં દીકરીના લગ્નનો માંડવો શણગાર્યો છે. દીકરાના મૈયતને ત્યાંથી કેમ લઇ જવાશે!’

‘બધું થઇ રહેશે.’ ધણીએ ધણિયાણીને કીધું. ‘તમે જાનનાં બાઇઓ- બહેનોની આગતા-સ્વાગતા કરો. જો જો, ક્યાંય તડ્ય ન પડે.’

પૂનબાઇ જાનડીઓના સ્વાગતમાં રોપાઇ ગયાં. હીપા ખુમાણે કઠણ છાતીના ચાર બુઢ્ઢા કાઠીઓને દીકરાના અગ્નિ સંસ્કારનું કામ સોંપ્યું ‘ફળીમાં દીકરીના લગ્નનો માંડવો છે માટે ઓરડાની પાછલી દીવાલમાં બારણું પાડીને નનામી લઇને પરબારા નદીમાં ઊતરી જાઓ. નદીને પણ ખબર ન પડવી જોઇએ કે હીપાના દીકરાની દેન ક્રિયા થાય છે.’

ખીખરા, વૃદ્ધ કાઠીઓ પાછલી દીવાલ ખોદીને નનામી લઇને નદીમાં ઊતરી ગયા.હીપો ખુમાણ જાનના સામૈયાં માટેની ખુશાલી ઓઢીને ઢોલ શરણાઇઓ વગડાવતા કરજડા ગામને પાદર આવ્યા. વેવાઇઓ, સગાંવહાલાં અને જાનૈયાઓને બથો ભરી ભરીને ભેટ્યા. ‘મારો પ્રાણ આવ્યો! મારો બાપલિયો આવ્યો! મારું આંગણું પવિતર થયું, બાપ!’

બંદૂકોના હસાકા સાથે વાજતે ગાજતે સામૈયાં ગામમાં આવ્યાં. જાનના ઉતારા અપાયા. આદમીના ઉતારે હીપો ખુમાણ અને બાઇઓના ઉતારે બહેન પૂનબાઇ, સગાંવહાલાંને અછો અછો વાનાં કરે છે.

રાત ઢળી. જાનૈયાઓની સૂઇ જવાની રાહ જોઇને બેઠેલો હીપો ખુમાણ, માળાનું બહાનું લઇને માળા ફેરવતા બેઠા છે. સગાંવહાલાં અને જાનૈયા ગાઢ નિદ્રામાં પ્રવેશ્યા કે ધીરે રહીને ઊભા થયા. અરવ પગે નદીએ પહોંચ્યા. દીકરાની ચેહ હવે જવાળા મટીને અંગારા બની હતી. બાપે ચેહ તરફ ડગલાં દીધાં.

બે પાંચ અંગારા ઊડતા આવીને આપાની છાતીએ વળગ્યા! બાર વરસનો લાડકો અંગારા રૂપે બાપની છાતીએ જાણે વળગ્યો. ‘મારા કાંધિયા!’નો એક પડછંદ પોકાર મરણપોક થઇને નદીની ભેખ્યોમાં પડઘાયો. નદીના આરા ઓવારા ડૂસકે ચડ્યા. બંધ હોઠે, આંતર નિચોવીને બાપ રોયો. નદીના વહેણમાં ‘સનાન’ કર્યું. લૂગડાં નિચોવીને, ચેહને વંદીને બાપ આવતો રહ્યો, છાનોમાનો ગઢમાં. સૂરજ ઊગ્યે વરરાજા તોરણ આવ્યા.

પોખણાં થયાં. ગઢની વડારણ દીકરીબાને તેડીને લગ્નમંડપે આવી. ગીતો, ફટાણાંની સામ સામેથી ઝડી વરસી. હીપા ખુમાણનો ભત્રીજો જવતલ હોમવા બેઠો. લાજ મલાજાના ત્રણથરા ઢબૂરણમાં વીંટળાયેલી લગ્નોહયતા બહેન પોતાના ભાઇને બદલે પિતરાઇ ભાઇને જ્વતલ હોમતો જોઇ રહે છે. મલાજાના ભીડમાં કમાડમાંથી વારે વારે પ્રશ્ન ઊઠે છે ‘મારો ભાઇ ક્યાં ગયો!’

પરણેતર પૂરા થયા. જાનને વિદાય આપવાનું ચોઘડિયું બેઠું. આંસુના તોરણ બાંધતી કન્યા વિદાયની ઘડી આવી પૂગી. સાસરવાસની ગાડીએ બેસનારી દીકરી જનેતાની વિદાય લેવા આવી! ‘બા!’ જનેતાના બાંધેલા બંધ ઉપર દીકરીનો ‘બા’ શબ્દ તોપનો ગોળો થઇ પડયો. બંધ તૂટ્યો.

દીકરાવિહોણી માતાએ પોક મૂકી ‘મારા દીકરા!’ ગઢની તોતિંગ દીવાલો અને કાંગરા ભાંગ્યાં. ‘દીકરા!’ નામનો પોકાર બંધબેસતો બન્યો. લાડમાં દીકરીને દીકરો પણ કહેવાય. દીકરાના સંબોધનનો છેડો પકડીને પૂનબાઇએ આર્તનાદ કર્યો. ‘દીકરા!’ હૃદય વિદારક રોણાંથી મનખો સ્તબ્ધ બન્યો!

કુળની પરંપરા મુજબ મા દીકરી જુદાં પડ્યાં. હળવી ડગલીએ દીકરી ગાડામાં બેઠી પૈડું સિંચાયું, ડમણી સાસરવાટને રસ્તે દોડી ગઇ.

હીપા ખુમાણની સારપે ગામેડું ઊમટ્યું હતું. પોતાની દીકરીને વળાવતો હોય એવા ભાવે લોકસમૂહ આંસુ લૂંછતો હતો.

હીપા ખુમાણના કુટુંબી, ભાઇ, ભત્રીજા અને કાકા, દાદા દીકરીને મળવા ગાડીએ આવતા ગયા. પાનેતરના ઘાટા પટ્ટથી ઢંકાયેલો દીકરીનો ચહેરો પોતના ભાઇની વાટ જોતો હતો.

‘હવે ભાઇ આવશે.’ કાકાની પછવાડે હશે. મોટા બાપુની પાછળ હશે. મામાની પડખો પડખ હશે. આવશે. આવશે. જવતલ હોમવા ટાણે ક્યાંક રમવા જતો રહ્યો હતો. પણ મને વળાવવાનું કાંઇ ભૂલે!’

બધા મળી ગયા પછી હીપો ખુમાણ છાતી આડા બંધ બાંધીને વેલડે આવ્યા. ‘બેટા!’ અને અવથાડ કિલ્લાનો પાયો વિખાયો. ખડેડીને ખાંગી થયેલી શિલાઓને હીપાએ હાથ દઇને રોકી દીધી. ‘આવજે બહેન. આવજે દીકરી!’

‘બાપુ!’ ઘૂંઘટની આરૂશમાંથી દીકરીએ બાપને ઝીણા અવાજે પૂછ્યું, ‘બાપુ! ભાઇ ક્યાં?’

‘ભાઇનાં કાંઇ ઠેકાણાં હોય બાપા! અટાણે પણ રમવા જતો રહ્યો. ભલે. બે દિવસ પછી હું એને મોકલીશ. બે દી’ રોકાશે હાઉ?’

જાન વિદાય થઇ ગઇ. હીપો ખુમાણ ડેલીએ આવ્યા. દીકરાનું સ્નાન કાઢવાની તૈયારી કરી. સીમાડો વટાવ્યા પછી જાનૈયાઓને કોઇએ ખબર આપી કે હીપાભાઇને આંગણે આગલી રાતે ગજબ થઇ ગયો છે. તમને ખબર નથી?’

સાવ અજાણ્યા જાનૈયા સીમાડેથી પાછા વળીને સ્નાનમાં જોડાયા. બધા નહાવા ગયા. એ વખતે ‘મારો ભાઇ ઠેઠ લગણ આવ્યો નહીં.’ એવું છાનું છાનું લવતી હીપાની દીકરી, સાસર વાસના આંગણાના લીલા તોરણ નીચે પોંખાતી હતી!

(કથાવસ્તુ : દરબાર પૂંજાવાળા સાણથલી)
સૌજન્ય: દિવ્યભાસ્કર.કોમ

Posted in ઈતિહાસ, શૌર્ય કથાઓ Tagged with: ,
Willingdon dam Junagadh

Willingdon Dam – The dam is built on the river Kalwa at the foot of the hill from where it originates. It was built as a reservoir for drinking water for the people of Junagadh. It was named after Lord Willingdon, the then Governor of India. The three sides and a garden in front it affords an enchanting view.

Posted in ફરવા લાયક સ્થળો, શહેરો અને ગામડાઓ Tagged with: ,

Aahirs of Saurashtra

આહિરનો આસરો

મચ્છુ નદીને કાંઠે મોરલીધરે આહીરોને વરદાન દીધાં , તે દિવસથી આજ સુધી આહીરોના દીકરા છાબડે – જો એ છાબડું સતનું હોય તો – મોરલીધર બેસતા આવ્યા છે. આહીર તો ધૂળીયું વરણ ; ઘોડે ચડીને ફોજ ભેળો હાલે કે ન હાલે , પણ આયરનો દીકરો ગામને ટીંબે ઊભો રહીને ખરેખર રુડો દેખાય . એવોજ રુડો દેખાણો હતો એક ગરાણીયો ; આજથી દોઢસો વરસ ઉપર સાતપડા ગામને ટીંબે , સાતપડાને ચોરે મહેતા-મસુદી અને પગી પસાયતા મૂંઝાઇને બેઠા છે. શું કરવુ એની ગમ પડતી નથી .

પાલીતાણાના દરબાર પ્રતાપસંગજી આજ પોતાના નવા ગામનાંતોરણ બાંધવા આવ્યા છે. ઍટલે ના પણ કેમ પડાય?

“બીજું કાંઈ નહીં,” ઍક આદમી બોલ્યો :” પણ નોખાં નોખાં બે રજવાડાંનાં ગામ અડોઅડ ક્યાંય ભાળ્યાં છે? નત્યનો કિજયો ઘરમાં ગરશે. “

” પણ બીજો ઉપાય શો ! ઍના બાપની જમીન આપણા ગઢના પાયા સુધી પોગે છે ઍની કાંઈ ના પડાય છે? ” બીજાઍ વાંધો બતાવ્યો..

“અરે બાપુકી શું, સાત પેઢીની જૂની જમીન હોય તોય મેલી દેવી જોઈઍ ; ગામ ગામ વચ્ચેના સંપ સાટુ શું પાલીતાણાનો ધણી આટલો લોભ નિહ છોડે?”

“હા જ તો! હજી કાલ સવારની જ વાત ; સધરા જેસંગની મા મીણલદી મલાવ સરોવર ખાંડું થાતું`તું તોય વેશ્યાનું ખોરડું નહોતું પાડ્યું.”

“અને આપણે ક્યાં જમીનના બટકાં ભરવા છે ? ફક્ત ગોંદરા-વા જમીન મેલી દીયે . એટલે બેય ગામ વચ્ચે ગોંદરો કરશું . બિચારા પશુડાં પોરો ખાશે , વટેમાર્ગુ વિસામો લેશે અને વળી કજિયો-કંકાસ નહિ થાય.”

“પણ ઇ સાવજને કોણ કેવા જાય કે તારું મોઢું ગંધાય છે ?”

“મે’તો જાય , બીજું કોણ ?”

લમણે આંગળી મૂકીને બેઠેલા વહીવટદારને શરીરે પરસેવો વળી ગયો . એણે જવાબ દીધો કે “એ મારું કામ નહિ , ભાઇ ! તમે સહુ પસાયતાઓ જઇને મારા નામે દરબારને સમજાવો .” “તો ભલે , હાલો ! ” કહેતા પસાયતા ઊભા થયા ; પાદર જાય ત્યાં પ્રતાપસંગજી ઢોલિયો ઢળાવીને બેઠેલા….. પાલીતાણાનું ખોરડું ગાંડું કહેવાય છે , તેનું સાક્ષાત્ પ્રમાણ દેતી એની વિકરાળ મુખાકૃતિની સામે કોઇ હાલીમવાલી તો મીટ માંડી શકે નહીં એવો તાપ ઝરે છે. બેઠા બેઠા દરબાર જરીફોને હાકલ કરે છે , “હાં ! ભરતર કરીને નાખો ખૂંટ . અને પછી પાયો દોરી લ્યો ઝટ .”

“બાપુ , રામ રામ ! ” કહીને નીચા વળી સલામ કરતા પસાયતા ઊભા રહ્યા .

“કેમ શું છે ?” પ્રતાપસંગજીએ તોરમાં પૂછ્યું .

“બાપ , વહીવટદારે કહેવરાવેલું છે કે જમીન તમારી સાચી , પણ નત્યનો કજિયો નો થાય માટે ગોંદરા-વા જમીન મેલી……”

“મેલી દઉં , એમ ને ?” પ્રતાપસંગજીનો પિત્તો ફાટી ગયો , “લીલાંછમ માથાંના ખાતર ભર્યા છે , એ જમીન મેલી દઉં , ખરું કે ? જમીનનાં મૂલ ઇ શું જાણે ? જાઓ ઘરભેળા થઇ જાઓ . કહેજો એને કે સીમાળે સરપ ચિરાણો’તો , કાછડા ! “

ઝાંખાઝપટ મોં લઇ પસાયતાપાછા ફર્યા . ચોરે જઇ વહીવટદારને વાત કરી . બધા ચોરે સૂનસાન થઇને બેઠા . ભાવનગર આઘું રહી ગયું , એટલે ત્યાં સમાચાર પહોંચતા પહેલાં તો પ્રતાપસંગજી પાયા રોપી દેશે . સહુના શ્વાસ ઊંચા ચડી ગયાં છે .

“પણ તમે આટલા બધા કાંપો છો સીદને ? પ્રતાપસંગજી શું સાવઝ – દીપડો છે ? માણસ જેવું માણસ છે . આપણે જઇને ઊભા રહીએ , ફરી સમજાવીએ , ન માને તો પાણીના કળશો ભરીને આડા ઊભા રહીએ . આમ રોયે શું વળશે ?’

સહુની નજર આ વેણ બોલનાર માથે ઠેરાઇ . આછા-પાંખા કાતરા ; એકવડિયું ડિલ , ફાટલતૂટલ લૂગડાં , ખભે ચોફાળનું ઓસાડિયું નાકેલું , કાખમાં તરવાર હાથમાં હોકો , ચોરાની પડસાળની કોરે સહુથી આઘેરો એ આદમી બેઠો છે .

“ત્યારે , ભીમા ગરણિયા ,” માણસોએ કહ્યું ; “તમે અમારી હારે આવશો ?

“ભલે , એમાં શું ? તમે કહેતા હો તો હું બોલું .”

“જે ઠાકર” કરીને સહુ ઊપડ્યા . મોખરે ભીમો ગરણિયો હાલ્યો . સડેડાટ ધીરે પગલે સીધો પહોંચ્યો , પ્રતાપસંગજીને ગોઠણે હાથ નમાવી બાલ્યો , “બાપુ , રામ રામ !”

“રામ રામ ! કોણ છો ?” દરબાર આ આયરના વહરા વેશ જોઇ રહ્યા , મોં આડો રૂમાલ રાખીને હસવું ખાલ્યું ,

“છઉં તો આયર .”

“ખાખરો રૂંઢ ને આયર મૂંઢ !” દરબારે મશ્કરી કરી ; ” બોલો આયરભાઇ , શો હુકમ છે ?”

“બાપુ , હુકમ અમારા ગરીબના તે શીયા હોય ! હું તો આપને વીનવવા આવ્યો છું કે ગોંદરા-વા મારગ છોડીને ગામનો પાયો નખાય તો સહુના પ્રભુ રાજી રે !”

“આયરભાઇ !” પ્રતાપસંગજીનું તાળવું તૂટું તૂટું થૈ રહ્યું , “તમે ભાવનગરના કારભારી લાગો છો !”

“ના , બાપ ! હું તો પસાયતોય નથી ,”

“ત્યારે ?”

“હું તો મુસાફર છું . અસૂર થયું છે ને રાત રિયો છું .”

“તો આબરૂ સોતા પાછા ફરી જાવ !”

“આમારે આયરને આબરૂ શી , બાપ ? હું તો એમ કહું છું કે ભાવનગર અને પાલીતાણું બેય એક છોડવાની બે ડાળ્યુ ; એકજ ખોરડું કહેવાય , ગંગાજલિયું ગોહિલ કુળ બેયનું એક જ , અને એક બાપના બેય દીકરા આવી માલ વગરની વાતમાં બાધી પડે એવું કજિયાનું ઝાડ કાં વાવો ? “

“હવે ભાઇ , રસ્તો લે ને ! ભલે ભાવનગરનો ધણી મને ફાંસીએ લટકાવે “

“અરે બાપ !”જેમ જેમ ઠાકોર તપતા જાય છે તેમ તેમ ગરણિયો ટાઢો રહીને ડામ દેતો જાય છે “શેત્રુંજાના બાદશાહ ! એમ ન હોય . હેડાહેડાનિયું આટકે ત્યારે અગ્નિ ઝરે ; વજ્જરે વજ્જર ભટકાય તે વખતે પછી દાવાનળ ઉપડે . “

“આયરડા !” પ્રતાપસંગની આંખમાંથી તણખા ઝર્યા .

“બાપુ , તમારે આવું તોછડું પેટ ન જોવે , અને ભાવનગર-પાલીતાણા બાખડે -”

“તે ટાણે તને વષ્ટિ કરવા બોલાવશું “

“એ ટાણે તેડાવ્યાનું વેળુ નહિ રહે . ભેંસ્યું જે ઘડીએ માંદણામાં પડે તે ઘડીએ ડેડકાં બિચારા ઓવાળે ચડે , બાપુ ! ઇ ટાણે વષ્ટિનો વખત ન રહે .પછી તો જેના ઘરમાથી ઝાઝાં નળિયા -”

“તો પછી તું અમારાં નળિયાં ઉતરાવી લેજે .”

“હું તો અસૂર થયું છે તે રાત રિયો છું . પણ ,બાપુ , રે’વા દ્યો .”

“નીકર ! તું શું બંધ કરાવીશ ?”

“ઇ યે થાય !”

“એ – મ !” પ્રતાપસંગજીએ જરીફોને હાકલ દીધી , “નાખો ખૂંટ ,ગધેડીઓ ખોદો , આયરડો આવ્યો બંધ કરાવવા !”

ઠાકોરની હાકલ સાંભળીને જરીફો ડગલું માંડે તે પહેલાં તો ભીમાના મ્યાનમાંથી તરવાર ખેંચાણી . ઉઘાડી તરવાર લઇને ભીમો આડો ઊભો અને જરીફોને કહ્યું , “જોજો હોં , ટોચો પડ્યો કે કાંડાં ખડ્યાં સમજજો !”

ઘડી પહેલાંનો પામર આદમી ઘડી એકમાં બદલાયો ને બદલાતાં તો તાડ જેવડો થયો . જરીફોના પગ જાણે ઝલાઇ ગયા ,

ઠાકોરની આંખમાં પોતાની નજર પરોવીને પડકાર્યું , “ત્યાં જ બેઠા રે જો , દરબાર ! નીકર ઓખાત બગડી જશે . હું તો આયરડો છું . મરીશ તો ચપટી ધૂળ ભીંજાશે . પણ જો તમારા ગળાને એક કાળકા લબરકો લેશે ને , તો લાખ ત્રાંસળીયુ ખડખડી પડશે . શેત્રુંજાના ધણી ! આ સગી નહિ થાય “

પ્રતાપસંગજીએ આજ જીવતરમાં પહેલી જ વાર સાચા રંગમાં આવેલા પુરુષને દીઠો . સોળ કળાના હતા , પણ એક કળાના થઇ ગયા . આંખોની પાંપણો ધરતી ખોતરવા મંડી .

ત્યાં તો ફરી વાર ભીમો બોલ્યો , “અમારું માથું તો ઘરધણી માણસનું , દરબાર ! ચાળીને બોકડો મર્યો તોય શું ? પણ સંભાળજો . હાલ્યા છો કે હમણાં ઉતારી લઇશ માથું .”

ભૂવો ધૂણતો હોય એમ ભીમાનું ડીલ ધ્રુજી ઊઠ્યું . માણસોએ ભીમાને ઝાલી લીધો . પ્રતાપસંગજી ઊઠીને હાલી નીકળ્યા , બીજે દિવસે ભળકડે ઊઠીને પાલીતાણે પહોચી ગયા .

આ બાજુથી સાતપડાના વહીવટદારે મહારાજ વજેસંગને માથે કાગળ લખ્યો કે આવી રીતે ભીમા ગરણિયા નામના એક આયરે ભાવનગરની આબરૂ રાખી છે . એવી તમામ વિગતવાળો કાગળિયો બીડીને એક અસવારને બીડા સાથે ભાવનગર તરફ વહેતો કરી દીધો અને ગામડે ગામડે ભીમા ગરણિયાની કીર્તિનો ડંકો વાગ્યો .

“દરબાર કેમ દેખાતા નથી ?”

“મામા , એ તો ત્રણ દીથી મેડી માથે જ બેઠા છે , બા’રા નીકળતા જ નથી .”

“માંદા છે ?”

“ના , મામા , કાયા તો રાતીરાણ્ય જેવી છે .”

“ત્યારે ?”

“ઇ તો રામધણી જાણે . પણ સાતપડેથી આવ્યા તે દીથી તેલમાં માખી બૂડી છે . વાતું થાય છે કે કોઇક આયરે બાપુને ભોંઠામણ દીધું .”

“ઠીક , ખબર આપો દરબારને , મારે મળવું છે .”

એનું નામ હતું વાળા શામળો ભા . દાઠા તરફના એ દરબાર હતા .પાલીતાણા ઠાકોર પ્રતાપસંગજીના એ સાળા થતા હતાં . એના ભુજબળની ખ્યાતિ આખી સરવૈયાવાડમાં પથરાઇ ગઇ હતી . મેડી ઉપર જઇને એણે દરબારને હિંમત દીધી , “શેત્રુંજાના ધણી કચારીએ કસુંબા પીવા ન આવે એ રૂડું ન દેખાય , દરબાર ! અને , એમાં ભોંઠામણ શું છે ?”

“પણ , વાળા ઠાકોર , માળો એક આયર નરપલાઇ કરી ગયો !”

“અરે , સાંજે એના કાતર્યામાં ધૂળ ભરશું , આયરડું શું—”

“રંગ , વાળા ઠાકોર !” કહેતાં દરબારને સ્ફૂર્તિ આવી .

પણ તરત પાછો ગરણિયો નજરે તરવા માંડયો , અને બોલ્યા , “પણ વાળા ઠાકોર ! સાતપડે જાવા જેવું નથી , હો ! આયર બડો કોબાડ માણસ છે , બહુ વસમો છે .”

“હવે દોઠા જેટલો છે ને ?”

“અરે , રંગ ! વાળા ઠાકોર ! પણ વાળા ઠાકોર , ઇ તરવાર લ્યે છે ત્યારે તાડ જેવો લાગે છે હોં ! જાળવો તો ઠીક “

તાડ જેવડો છે કે કાંઇ નાનોમોટો , એ હું હમણા માપી આવું છું . દરબાર , તમતમારે લહેરથી કસુંબો પીઓ , બાકી એમ રોયે રાજ નહિ થાય .”

દોઢસો અસવારે શામળો ભા સાતપડાને માથે ચડ્યા . ઢોર વાંભવાની વેળા થઇ ત્યારે સીમમાં આવી ઊભા રહ્યા .

ગોવાળને હાકલ દીધી , “એલા ! આયડું ! ક્યા ગામનો માલ છે ?”

“બાપુ , સાતપડાનો “

“હાંક્ય મોઢા આગળ , નીકર ભાલે પરોવી લઉં છું “

“એ હાંકું છું ,બાપા ! હું તો તમારો વાછરવેલિયો કે’વાઉં “એમ કહીને ગોવાળે ગાયો ભેંસો ઘોળીને પાલીતાણાને માર્ગે ચડાવી . મોખરે માલ ને વાંસે શામળા ભાની સેના .

ધ્રસાંગ ! ધ્રસાંગ ! ધ્રસાંગ ! સાતપડે ઢોલ થયો . પાલીતાણાની વાર સાતપડાનાં ધણ તગડી જાય છે , એમ વાવડ પહોંચ્યા , પણ આયરો બધા જોઇ રહ્યા કે દોઢસો અસવાર ભાલે આભ ઉપાડતા , તરવારો બાંધીને હાલ્યા જાય છે . એને જેતાશે શી રીતે ! સહુનાં મોં ઝાંખાંઝપટ થઇ ગયાં .

ત્યાં તો ભીમાની ઘરવાળી આયરાણી બહાર નીકળી . ચોરે જઇને છૂટે ચોટલે એણે ચસકો કર્યો , “અરે આયરુ ! એ પસાયતાઓ ! કોઇ વાસ નહિ રાખે હો ! અને આજ ગરાણિયો ગામતરે ગયો છે તે ટાણે ભૂંડા દેખાવું છે ?”

એમ વાત થાય છે ત્યાં તો ભીમો ગરાણિયો ગામતરેથી હાલ્યો આવતો દેખાણો .

ઝાંપામાં આવતાં જ એણે પૂછ્યું “શો ગોકીરો છે , ભાઇ ?”

“ભીમભાઇ , દુશ્મનો ફેરો કરી ગયા .”

“કોણ ?”

“પાલીતાણાના દરબારનો સાળો .”

સાંભળતાં જ ભીમાનાં રૂંવાડાં અવળાં થઇ ગયાં . હાકલ કરી કે “એલા આયરો , ઊભા થાઓ , નીકર કોઇ વાસ નહિ રાખે “

“અને આયરાણી ! મારી સાંગ લાવ્ય .”

પાણીની તરસે ગળે કાંચકી બાઝી ગઇ હતી . પણ ભીમે પાણી ન માગ્યું , સાંગ માગી ,ઘોડાનું પલાણ ન છાંડ્યું . આયરાણીએ દોટ દીધી , ધણીની દેલિયા સાંગ પડેલી તે આપી . સીમાડે મલ દેખાણો .

શામળા ભાએ તો ત્રીજી પાંસળીએ તરવાર બાંધેલી , કમાળ જેવડી ઢાલ ગળામાં લીધેલી , ને માથે મલોખાં ગોઠવીને ફગ પહેરેલી , વાંસે જોયું તો એક અસવાર વહ્યો આવે છે .

“અરે , એક અસવાર બાપડો શું કરતો તો ?” એમ વિચારીને થોભા માથે હાથ નાખે છે ત્યાં ભીમો આવ્યો .

હરણ ખોડાં કરી દે એવી ઘોડીના ડાબા ગાજ્યા , હાથમાં ગણણ…ગણણ…ગણણ સાંગ ફરતી આવે છે .

આવતાં જ હાકલ કરી “ક્યાં છે દરબારનો સાળો ?” હાકલ સાંભળતાં અસવારો ઓઝપાણા .

ઘડીમાં તો ભીમાએ ફોજ વચ્ચે ઘોડો ઝંપલાવ્યો , પાડો પાડાને કાઢે એમ એણે ભાના ઘોડાને બહાર કાઢી પાટીએ ચડાવ્યો .

લગાફગ….લગાફગ….લગાફગ કરતા ભા ભાગ્યાઃ દોઢસો ઉજ્જડ મોઢાં ઊભાં રહ્યા

. ફરડક–હું , ફરડ ! ફરડક–હું , ફરડ ! ફરડક–હું , ફરડ ! એમ ફરકારા બોલાવતા ભા ના ઘોડાને પોણોક ગાઉને માથે કાઢી જઇને પછી લગોલગ થઇ ભીમાએ સાંગ તોળી .

બોલ્યો “જો , મારું તો આટલી વાર લાગે , પણ મને અને ભાવનગરને ખોટ્ય બેસેઃ તું પાલીતાણા -કુવરનો મામો કે વા! પણ જો ! આ તો નહિ મેલું “

એમ કહી ભીમાએ સાંગ લાંબી કરી શામળા ભાને માથેથી ફગ ઉતારી લીધી . અણીમાં પરોવાયેલી ફગ લઇને આયર પાછો વળ્યો . દોડસો અસવારોની ગાંઠ પડી ગઇ છે , પણ કોઇએ તેને છંછેડ્યો નહિ .

શામળો ભા તોપાટીએ ચડી ગયા ,તે ઠેઠ ડુંગરામાં દરશાણા .

એક કહે “અરે , બાપાની ફગ ઉપાડી લીધી .”

બીજો કહે “ઇ તો માથાનો મેલ ગયો .”

ત્રીજો કહે “ઇ તો મોરલીધર બાપાને છાબડે આવ્યા , ફગ ગઇ તો ઘોળી . માથાનો મેલ ઊતર્યો , બાપા ! વાંધો નહિ . કેડ્યેથી ફાળિયું છોડીને ફેંટો બાંધી લ્યો .”

દીવે વાટ્યો ચડી ત્યારે શામળો ભા પાલીતાણામાં દાખલ થયા .

પ્રતાપસંગજીનજર કરે ત્યાં લમણાં ઉજ્જડ દીસ્યાં .માં પર વિભૂતિનો છાંટોયે ન મળે .

ભાએ સલામ કરી .

“ગરાસિયાના પેટનો છો ?” દરબારે કહ્યું , “મે નો તો ચેતવ્યો ?”

“માળો……આયરડો ત્રણ તાડ જેવડો થાય છે ! કાઠામાં સમાતો નથી !” ભા ની જીભના લોચા વળવા લાગ્યા .

“ન થાય ? અમથો હું હાલ્યો આવ્યો હોઇશ ? જાવ , મને મોઢું દેખાળશો મા “

શામળો ભા પાટીએ ચડી ગયા . તે દિવસથી એવા તો અબોલા રહ્યા કે પ્રતાપસંગજીના મોતને ટાણે પણ એનાથી અવાયું નહોતું

. પતંગિયા જેવો ભીમો ફગ લઇને સીમાડેથી પાછો વળ્યો . વાંસે ધણ ચાલ્યું આવે છે .

ગામ લોકોએ લલકાર કર્યો , “રંગ ભીમા ! રંગ ગરણિયા !”

– ઝવેરચંદ મેઘાણી
સૌરાષ્ટ્રની રસધારમાંથી સાભાર

Posted in ઈતિહાસ, શૌર્ય કથાઓ Tagged with: , , , ,
Natha Bhabha Modhavadiya

નાથા ભાભા મોઢવાડિયા અને એની વીસ દુહાની વીશી….

મોઢવાડા ગામમાં મૂળુ મેરના દીકરા વણગા પટેલને ઘેર જેઠવા રાણાની હડ્ય રહેતી,
ભલભલાના પગ એ વણગા પટેલની હડ્યમાં કેદ બનતાં ,વણગો તો રાણાની મૂછનો બાલ લેખાતો,

એક દિવસ વણગાને ઘેર છત્રાવા ગામનો રાણો ખૂંટી નામનો મેર એકસો માણસને લઇને દ્વારિકાની જાત્રાએ જતાં જતાં માર્ગે રાત રોકાયો,
વાળું કરીને રાતે ચંદ્રમાને અજવાળે મહેમાનો ખાટલા ઢાળીને બેઠા છે,
એમાં નાથા ભાભા ની વાત નીકળી છે, એમાં રાણા એ વાત ઉચ્ચારી : ” વણગા પટેલ, સાંભળ્યું છે કે તમારા ગામનો બારોટ નાથા ભાભા ના દુહા બોલે છે”

” કોણ? રાજો બારોટ ? ”
” હા, રાજો, બારોટ, બોલાવો તેને ઇંણે ; દુહા તાં સાંભળીએ !”
” રાણા, ઇ બારોટ જરાક બટકબોલો છે, તું એને બોલ્યે કાંવ ધોખો તો નહિ ધર ને? ”
” ના ,ના, દુહા સાંભળવામાં ધોખો વળી કિવાનો ? ઇ તોજિવાં કામાં ઇવાં નામાં . ”

રાજા બારોટ ને તેડાવામાં આવ્યો,
” કાં બારોટ ! નાથા ભાભાની દુહાની તેં ઓલી ” વીશી ” બનાવી છે, ઇ અમારા મે’માનને સાંભળવાનુ મન છે,
સંભળાવીશ ને ? ”

” પણ બાપ, કોઇને વધુ-ઘટુ લાગે તો ઠાલો દખધોખો થાય, માટે મારી જીભને આળ આવે એવું શીદ કરાવો છો? ”

” ના, ના , તું તારે મન મોકળું મેલેને બોલ, શૂરવીરની તારીફ નહિ સાંભળીયે તો બીજું સાંભળવું શું ?”

” ઠીક ત્યારે લ્યો બાપ.”

એમ કહીને રાજા બારોટ હોકો પડતો મૂકીને નાથા બહારવટિયાની ” વીશી ” બુલંદ અવાહે શરૂ કરી :

એક તેં ઉથાપિયા , ટીંબા જામ તણા,
(તેનિયું) સુણિયું સીસોદરા, નવખંડ વાતું , નાથિયા!

[હે સિસોદિયા રજપૂતના વંશમાંથી ઊતરેલા નાથા મેર! પ્રથમ તો તેં જામ રાજાનાં કંઇક ગામડા ઉજ્જ્ડ કર્યા,
તેની કીર્તિની વાતો ચોમેર પ્રસરી ગઇ છે.]

બીજે નાનાં બાળ, રોતાં પણ છાનાં રહે ,
પંચ મુખ ને પ્રોંચાળ, નાખછ ગડકું , નાથિયા!

[તારી ખ્યાતિ તો એવી છે કે તું સાવજ સરીખો એવી તો ગર્જના કરે છે કે રોતાં છોકરાં પણ એ ત્રાડ સાંભળીને ચૂપ થઇ જાય, પંચમુખો , પ્રોંચાળો એ સિંહનાં લોક-નામો છે.]

ત્રીજે જાડેજા તણું , મોઢા છોડાવ્યું માણા,
ખંડ રમિયો ખુમાણ, તું નવતેરી , નાથિયા!

[ત્રીજી વાત : તે જાડેજા વંશના જામ રાજાનું માન મુકાવ્યું છે, ભીમ જેમ એક હાથમાં નવ અને બીજા હાથમાં તેર હાથી લઇને નવતેરી નામની રમત રમતો હતો, તેમ તું પણા એકસામટાં શત્રુદળને રમાડતો યુદ્ધ્ની રમતો રમ્યો છે.]

ચારે દાઢે ચાવ, બારાડી લીધી બધી ,
હવ્ય લેવા હાલાર, નાખછ ધાડાં , નાથિયા!

[ચોથું : તેં તો જામનો બારાડી નામનો આખે પ્રદેશ દાઢમાં લઇને ચાવી નાખ્યો, અને હવે તો તું એની હાલારની ધરતી હાથ કરવા હલ્લા લઇ જાય છે.]

પાંચે તું પડતાલ, કછિયુંને કીધા કડે,
મોઢા ડુંગર મુવાડ , નત ગોકિરા, નાથિયા!

[પાંચમું : તેં કચ્છી જાડેજા લોકોને પણ સપાટામાં લઇ કબજે કર્યા છે, અને હે મોઢવાડીયા ! ડુંગરની ગાળીમાં તારા નાદ નિરંતર થયા જ કરે છે]

છઠ્ઠે બીજા ચોટ ,(કોઇ) નાથાની ઝાલે નહિ,
કરમી ભેળ્યો કોટ, તર જ દેવળિયા તણો

[નાથા બહારવટિયાની ચોટ કોઇ ખમી શકે તેમ નથી , દેવળિયાનો કોટ તો તેં હે ભાગ્યવંત ! ઘડી વારમાં તોડી નાખ્યો.]

સાતે તું ડણકછ સુવણ, મોઢા ડુંગર માંય ,
(ત્યાં તો) થરથર જાંગું થાય , રજપૂતાંને રાત દી

[હે મોઢવાડિયા ! તું સિંહ સરીખો ડુંગરમાં ત્રાડો દઇ રહ્યો છે, તેથી દિવસ અને રાત રજપૂતોનાં પગની જાંઘો થરથર કાંપે છે.]

આઠે વાળું હે કરે, વેડા મૂકે વાણ,
તણ નગરે ગરજાણ, નાખે મૂતર નાથિયા!

નવે સારીતો નહિ, હાકમને હંસરાજ,
વશ તેં કીધો વંકડા, રંગ મૂછે નથરાજ !

[અમરેલી નો સૂબો હંસરાજ , મોટા રાજાઓને પણ ન ગાંઠતો તેને હે નાથા તેં વશ કર્યો, તારી મૂછોને રંગ છે.]

દસમે એક દહીવાણ, દરંગો આછાણી દલી,
(તેમ) ખંડ બરડે ખુમાણ, નર તું બીજો , નાથિયા!

[જેમ દિલ્લી પર આક્રમણ કરનાર વીર દુર્ગાદાસજી રજપૂતાનામાં પાક્યા હતા, તેવો બીજો મર્દ તું બરડામાં નીવડ્યો.]

અગિયારે મેર અભંગ , લોકુંમાં લેખાત,
નાથા જલમ ન થાત , (જો) વંશમાં વાશિયાંગરાઉત !

[અને હે નાથા ! જો તારો જન્મ મેર્રોના વંશમાં ન થયો હોત તો સાચેસાચ આખી મેર જાતિ શૂદ્ર્ જેવી લેખાત હે વાશિયાંગના પુત્ર !]

” બારોટ, ઇ દુહો જરા ફરી વાર બોલ જો તાં ” ….રાણા ખૂંટીએ વચ્ચે બોલીને વેગમાં ચડેલ બારોટ ને અટકાવ્યો..

” હા લ્યો બાપ ! ”
” અગિયારે મેર અભંગ , લોકુંમાં લેખાત,
નાથા જલમ ન થાત , (જો) વંશમાં વાશિયાંગરાઉત !”

હં હજી એક વાર કહો તો !”
ફરી વાર બારોટે દુહો ગાયો,

પછી આગળ ચલાવ્યું ,..

બારે બીલેસર તણું , ઉપર મોઢા એક ,
ત્રેપરજાંની ટેક, નાથા, તેં રાખી નધ્રુ!

તેરે તેં તરવાર , કછિયુંસું બાંધી કડ્યો ,
હવ્ય લેવા હથિયાર , નાખછ ધાડાં નાથિયા!

[અત્યાર સુધી તો તેં આ કચ્છમાં આવેલા જામને માટે કમ્મરે તરવાર બાંધી હતી , પણ હવે તો આખો હાલાર લેવા તું હલ્લા કરી રહ્યો છે.]

ચૌદે ધર લેવા ચડે , ખુમારા ખરસાણ ,
(એને) ભારે પડે ભગાણ , નગર લગણ નાથિયા !

[દુશ્મનોની સેના તારા ઉપર ચડાઇ કરે છે, પણ પાછું એને જામનગર સુધી નાસી જવાનું પણ મુશ્કેલ પડે છે.]

પંદરે તુંને પાળ , ભડ મોટા આવીને ભરે,
ખત્રી હવ્ય ખાંધાળ, ન કરે તારી નાથિયા !

[મોટા મોટા સમર્થ ગામધણીઓ પોતાનાં ગામોના રક્ષણ બદલ તને પૈસા ભરે છે, તારી છેડ હવે કોઇ ક્ષત્રિય કરતો નથી.]

સોળે નવસરઠું તણા, બળિયાં દંઢછ ખાન ,
કછિયું તોથી કાન , નો રે ઝાલ્યા , નાથિયા !

[આખા સોરઠના મોટામોટા માણસોને કેદ કરીને તું દંડ વસૂલ કરે છે.]

સતરે શૂરાતન તણો, આંટો વળ્યો અછે,
બાબી એ જાડો બે , (તને) તેં નમાવ્યા, નાથિયા !

[શૂરાતન એવું તો તને આંટો લઇ ગયું છે કે તે જૂનાગઢના નવાબ બાબીને તથા નગરના જામ જાડેજાને , બંનેને તોબા પોકરાવી છે.]

અઢારે ઈડર તણો , નકળંક ભેરે નાથ,
હાકમ પેટે હાથ, તેં નખાવ્યા , નાથિયા !

[તારી સહાયમાં તો ઇડરનો ગોરખનાથજી અવધુત ઊભો છે, તેથી જ તું મોટા રાજાઓને લાચાર બનાવી રહ્યો છે.]

ઓગણીસે ઓસરિયા , જાડી ને બાબી જે,
કેસવ ભૂપત કે’ ,લૂંને નમિયા પખેણો , નાથિયા !

[જાડેજા અને બાબી જેવાને તે નમાવ્યા , માત્ર કૃષ્ણ પ્રભુ તને નમ્યા વિનાનો રહ્યો છે.]

વીસે તું સામા વડીંગ , ધરપત થાકા ધ્રોડ ,
ચાડ્યા ગઢ ચિત્રોડ , નર તેં પાણી . નાથિયા !

[તારી સામે ઘોડા દોડાવીને રાજાઓ હવે થાક્યા છે, તેતો તારા અસલના પૂર્વજ સિસોદિયાઓના ધામ ચોતોડને પાણી ચડાવ્યું.]

આ ” વીશી ” બોલી બારોટ બોલ્યા…
” લ્યો બાપ ! નાથા ભાભાની આ “વીશી” ,” ને ફરી હોકો હાથમાં લીધો,

” ડાયરામાં વાહ બારોટ ! વાહ !” એમ ધન્યવાદ થવાં લાગ્યા..

” હું તો બાપ, મારા પાલણહારની કાલીઘેલી આવડી તેવી કાવ્ય કરું છું , હું કાંઇ મોટો કવેસર નથી. ”

જયારે બહુ વાહ વાહ થઇ ત્યારે રાણો ખુંટી મર્મમાં હસવા લાગ્યો..

” કેમ બાપુ હસવુ આવ્યું ?” રાજા બારોટે પૂછ્યું.
” હસવું તો આવે જ ના , બારોટ ! અટાણે તો નાથો ભાભો આખી મેર ભોમ નો શિરોમણી છે ને તમે એના આશ્રિત છો,
એટલે તમે એને સોને મઢો , હીરેય મઢો, રાજા કહો , કે ભગવાન , પણ ઓલ્યા અગિયારમા દુહામાં જરાક હદ છાંડી જવાણું છે , બારોટ !”
” અને નાથો ન જન્મ્યો હોત તો મેર જાતી તમામ શિદ્ર માં લેખાત ! બસ ! એક નાથો જ કાંવ શેર લોઢું બાંધી જાણે છે ? બીજાં બધા કાંવ રાંડીરાંડના દીકરા છે ?”

” તો વળી એની ખળે ખબર્યુ પડશે બાપ ! ”

બીજે દિવસે રાણા સંગાથી હારે દ્વારકાજીને પંથે પડી ગયા.
થોડા સમય પછી પાછા ફર્યા ને વણગા પટેલ ને ત્યાં ઉતારો રાખ્યો.
કોઇકે રાજા બારોટ ને જઇ ને સમાચાર આપ્યા કે રાણા ખૂંટી દ્વારકાથી પા્છા આવ્યા છે ને તેમની પાસેથી જામનગરના ચીલાવાળાએ ભોગત ગામને પાદર દાણ પડાવ્યું છે,
ત્રણસો કોડી નું.

તે રાતો રાત માથે’થી પાઘડી ઉતારી સોગિયું લાઠિયું બાંધી પગપાળા પાલેપાણે પોચી અને પરોઢિયે બહારવટીયા ઉઠે જ બારોટ ને દીઠાં,
” ઓહો હો ! બારોટ તું અટાણે કીવો ? કાંઇ માઠા સમાચાર છે?”
” હા બાપ, નાથો ભાભો પંડ્યે જ પાછો થયો છે?”
” કેમ બારોટ અવળાં વેણ?”
” અવળાં નથી બાપ, સાચે જ નાથો મરી ગયો બાકી દ્વારકાની જાત્રાએ જાતાં મેરની પાસેથી જામના ચાકર ત્રણસો કોરી દાણ કઢાવે?”

પછી નાથા એ બારોટની બધી વાતો સાંભળી અને એની છાતીએ ઘા પડ્યો,

” ભાઇ કો’ક દોત કલમ લાવજો તો ”

ખડીયો કલમ હાજર થયાં, અને કાગળની ચબરખી બનાવી,
” લે બારોટ, હું લખાવાં ઇં તું લખ , લખ કે ભોગતના દાણા લેવાવાળાઓ !,
છત્રાવાના મેર રાણા ખૂંટી પાસેથી તમે જે ત્રણસો કોરીનું દાણ લીધું છે,
તેમાં ત્રણસો કોરી દંડની ભેળવી ને કુલ છસો કોરી તમારા જ ગામોટ્ની સાથે પરબારા મોઢવાડે પાછી મોકલી દેજો,
નીકર નાથા મોઢવાડિયાનું સામૈયુ કરવાની સાબદાઇ મા રે’જો,”

ચબરખી લઇ એક સાંઢીયા સવારને ભોગત રવાના કર્યો અને બારોટ ને વળાવ્યાં,
બપોરે મોઢવાડે વણગા પટેલની ડેલી એ એક ખેભર્યો સાંઢીયો સામે આવીને ઝૂકીયો,
સાંઢીયા ના અસવારે કોરીની પોટલી રાણા ખૂંટી ને સોંપી,
“આ શું છે ભાઇ !”
“આ ત્રણસો કોરી તમારા દાણની અને બીજી ત્રણસો નાથા ભાભા એ નગર પાસેથી લીધેલ દંડ ની, સંભાળી લ્યો ”

” પણ ક્યાંથી ?”
” ભોગાતથી ,જામ્ના ચીલાવાળા પાસેથી ”

રાજા ખૂંટી ડાયરામાં આખી વાતની જાણ થઈ નીચું જોઇ ગયો,
અને બારોટ સામે પોટલી ધરી બોલ્યા,
” આ લે દેવ ! આ તુંને સમરપણ !”

” ઇ કોરિયું ની વાત પછી પ્રથમ તો મને રજા આપો કે હવે અગિયારમો દુહો બોલવાની મને રજા છે, બાપ ?”

” ભલે ભાઇ, તારી મરજી ! સો વાર કબૂલ છે ”

તરત જ બારોટ ગોઠણભેર થઇને, બરડા ડુંગર તરફ બંને હાથ લંબાવી વારણા લેતો લેતો બોલ્યો

અગિયારે મેર અભંગ , લોકુંમાં લેખાત,
નાથા જલમ ન થાત , (જો) વંશમાં વાશિયાંગરાઉત !

આવી હતી ખાનદાની અને શોર્યની વાતો….

Photo Gallery: Nathabhabha Modhvadiya Temple

Posted in ઈતિહાસ, દુહા-છંદ, બહારવટીયાઓ, શુરવીરો, શૌર્ય કથાઓ Tagged with: , , , , , , , , , , ,