Gujarati Bhajan, Prabhatiya, Gujarati Prarthnao

જુગતીને તમે જાણી લેજો પાનબાઈ,
મેળવી વચનનો તાર રે,
વચનરૂપી દોરામાં સુરતાને બાંધો
ત્યારે મટી જશે જમના માર રે … જુગતી

જુગતી જાણ્યા વિના ભક્તિ ન શોભે
ને મર્યાદા લોપાઈ જાય રે,
ધરમ અનાદિનો જુગતીથી ખેલો તો
જુગતીથી અલખ જણાય રે … જુગતી

જુગતીથી સહેજે ગુરુપદ જડે ને,
જુગતીથી તાર બંધાય રે,
જુગતીથી ત્રણ ગુણ નડે નહીં ને
જુગતી જાણ્યેથી પાર જવાય રે … જુગતી

જુગતી જાણે તેને રોકે નહીં કોઈ
તે તો હરિ સમ બની જાય રે,
ગંગા સતી એમ બોલિયાં રે પાનબાઈ,
તેને નમે જગનાં નરનાર રે …જુગતી

– ગંગા સતી

Posted in ભજન-પ્રભાતિયા-પ્રાર્થના Tagged with:

PHOTO GALLERY: Ozat River Sorath Saurastra

Posted in ફરવા લાયક સ્થળો Tagged with: ,
Outlaws of Kathiyawad

કાઠીયાવાડના બહારવટિયાની વાતો અંગ્રેજ અમલદારની કલમે

ઓગણીસમી સદી પૂરી થવાને બે-ત્રણ વર્ષની વાર હતી ત્યારની આ વાત. અંગ્રેજ સરકારનો એક અધિકારી. બદલી થઈ છે કાઠિયાવાડમાં. ટ્રેનમાં બેસીને વઢવાણથી રાજકોટ જઈ રહ્યો છે. મુલક નવો છે. બારી બહાર સતત નજર ફર્યા કરે છે. એક પછી એક નાનાં મોટાં ગામો આવે છે ને જાય છે. પણ ચકોર નજર એક વાત નોંધી લે છેઃ લગભગ દરેક ગામની ફરતી દીવાલ ચણેલી છે અને ગામમાં આવવા જવાના રસ્તા ઉપર નજર રાખી શકાય તે માટે માંચડા બાંધેલા છે. મનમાં સવાલ થાય છે, આમ કેમ? પછી તો કાઠિયાવાડમાંના છએક વર્ષના વસવાટ દરમિયાન એ સવાલનો જવાબ મળે છે. બહારવટિયાઓના હુમલાથી બચવા માટે લોકો એ દીવાલો ચણતા અને માચડા બાંધતા, પણ એ આટલો જવાબ મેળવીને અટકતો નથી. બહારવટિયાઓ વિશેની બને તેટલી વાતો ભેગી કરે છે અને પછી એ વાતો અંગ્રેજીમાં લખીને પહેલા મુંબઈથી પ્રગટ થતા અખબાર ટાઈમ્સ ઓફ ઈન્ડિયામાં અને પછી પુસ્તકરૂપે પ્રગટ કરે છે. એ પુસ્તકનું નામ આઉટ લોઝ ઓફ કાઠિયાવાડ એન્ડ અધર સ્ટડીઝ અને એનો લેખક તે ચાર્લ્સ કિનકેડ (૧૮૭૦-૧૯૫૪). જે અખબારમાં લેખો પ્રગટ થયા હતા તેના જ પ્રેસમાં છપાઈને ૧૯૦૫માં આ પુસ્તક બહાર પડેલું. બહારવટિયાઓ વિશેના લેખો ઉપરાંત બીજા થોડા લેખો પણ તેમાં સમાવ્યા છે. બહારવટિયાઓનાં લેખકે ત્રણ મુખ્ય જૂથ ગણાવ્યાં છેઃ ગરાસિયા બહારવટિયા, વાઘેર બહારવટિયા અને મિયાણા બહારવટિયા. અને પછી તેમને વિષે ભાટ તથા ચારણો પાસેથી સાંભળેલી કેટલીક કથાઓ આપી છે. રાણીંગવાળા, બાવાવાળા, મૂળુ માણેક વગેરેને લગતી વાતો કહેતી વખતે લેખકે ભાટ તથા ચારણોનાં કવિતાના પદ્યાનુવાદ પણ આપ્યા છે. જુદા જુદા બહારવટિયાઓની ઘોડીઓ વિષેની કથાઓનું પણ એક આખું પ્રકરણ છે.

પુસ્તકમાં સમાવેલ બીજા લેખોમાં આપણી ભાષાની પહેલી નવલકથા- નંદશંકર મહેતાની ‘કરણ ઘેલો’ વિષે પણ લાંબો લેખ છે. જોકે તેમાં લેખકે મુખ્યત્વે તેની કથાનો સાર જ આપ્યો છે.

ગુજરાતના ઈતિહાસ અને લોકકથાઓમાંના રસને કારણે લેખક આ નવલકથા તરફ આકર્ષાયા છે. પારસીઓ તેમનાં રીતરિવાજ, તેમની માન્યતાઓ, ભાષા વગેરેનો પરિચય આપતા લેખમાં પારસી બોલી અંગે વાત કરતાં ગુજરાતી લિપિમાં પણ શબ્દો છાપ્યા છે. પુસ્તકના છેલ્લા લેખમાં હરપાલ મકવાણાની વાર્તા આપી છે. લેખક આરંભમાં કહે છે કે અલેકઝાન્ડર ફાર્બસે રાસમાળામાં આ વાર્તા આપી છે અને નંદશંકરે પણ તેમની નવલકથામાં તેને વણી લીધી છે, છતાં હું અહીં આ વાર્તા ફરી આપું છું કારણ એ બંને-લેખકોને જે કથાકૃતિઓ જોવા મળી નહોતી તે મને જોવા મળી છે અને તેમાં કેટલીક નવી વિગતો આપેલી છે. પુસ્તકને અંતે પોતે અંગ્રેજીમાં લખેલું ચાર પાનાનું કાઠિયાવાડ વિશેનું કાવ્ય લેખકે મૂક્યું છે. અને પુસ્તક અર્પણ કર્યું છે કાઠિયાવાડના રાજવીઓને અને લોકોને. તેમની સાથે ગાળેલાં છ વર્ષ એ મારા જીવનના સૌથી વધુ સુખદ દિવસો હતા એમ પણ અર્પણમાં કહ્યું છે. અહીં જે લેખો સંગ્રહાયા છે તેમાંના કેટલાક બહેરામજી મલબારીના ‘ઈસ્ટ એન્ડ વેસ્ટ’ નામના સામયિકમાં છપાયા હતા. સોરઠી બહારવટિયાઓની વાતોને આકર્ષક રીતે ઝવેરચંદ મેઘાણીએ લોકો સમક્ષ રજૂ કરી તે પહેલાંનો કિનકેડનો આ પ્રયત્ન છે.

બહારવટિયાઓ બ્રિટિશ સરકાર સાથે પણ સંઘર્ષમાં ઉતરતા અને પોતે આ વાતો અંગ્રેજીમાં લખે છે તો પણ લેખકે અહીં તેમને સમભાવપૂર્વક જોવા અને આલેખવાનો પૂરો પ્રયત્ન કર્યો છે.

સૌજન્ય : બેકસ્પેસ -દીપક મહેતા (મુંબઈ સમાચાર)

Posted in ઈતિહાસ, બહારવટીયાઓ Tagged with:

પરમાર, ચૌહાણ, સોલંકી તથા પરિહાર

Gaumukh-Temple-Aashramગૌમુખ મંદિર:
માઉન્ટ આબુ ક્ષેત્રમાં ઘણા સુંદર તથા પ્રખ્યાત પર્યટન સ્થળો છે જો આપ આબુ જાઓ તો ગૌમુખ મંદિર જરૂર થી જજો, જો આપને ગૌમુખ ના તથા તેની આજુબાજુના સુંદર સ્થળો ને જોવાનો અવસર મળે તો આપ સહેલગાહ તથા પીકનીકની સાથે સાથે મંદિરના સુંદર રમણીય દ્રશ્યો તથા મૂર્તિઓનો પણ આનંદ લઇ શકશો. ગૌમુખ મંદિર ધાર્મિક આસ્થા તથા ધ્યાન યોગ માટે ઘણું વિખ્યાત છે.

Gaumukh-Temple-Nandiniગૌમુખ મંદિરને આ સ્થળે ઋષિ વશિષ્ઠને સમર્પિત કરવા માટે બનાવવામાં આવ્યું હતું, એવું માનવામાં આવે છે કે ઋષિ વશિષ્ઠએ અહી એક યજ્ઞ કર્યો હતો જેમાંથી ચાર મોટા રાજપૂત કુળોનો જન્મ થયો હતો અહી એક અગ્નિ કુંડ નામક એક કુંડ છે, એવું માનવામાં આવે છે કે આ અગ્નિકુંડ થી ઋષિ વશિષ્ઠએ પોતાના યજ્ઞ માટે પવિત્ર અગ્નિ પ્રજ્જ્વાલ્લિત કરી હતી જેમાંથી ચાર રાજપૂત કુળનો જન્મ થયો હતો.

Gaumukh-Temple-Kundજે લોકો ગૌમુખ મંદિર માટે આસ્થા રાખે છે તેમના માટે ગાય એક પવિત્ર જાનવર છે, મંદિરના પાસે આપને એક ઝરણું મળશે જેના વિષય માં એવું મનાય છે કે તે એક ગાયના મોઢા ના આકાર વાળી ચટ્ટાન થી મળે છે, અહી ગાયની એક મોટી પાષાણ મૂર્તિનું નિર્માણ કરવામાં આવેલ છે. બજહ નાન્દીનું પ્રતિરૂપ છે જે ભગવાન ભોળાનાથ નું વાહન છે. અહી અહી એક ઝરણું પથ્થરના કૃત્રિમ બળદના મોઢામાંથી વેહ્તું રહે છે તેના પાસે જ નંદી, ઋષિ વશિષ્ઠ, ભગવાન રામ તથા ભગવાન શ્રી કૃષ્ણની મૂર્તિઓ પણ છે.

વશિષ્ઠ આશ્રમ
ગૌમુખ થી આગળ ચાલી ને વશિષ્ઠ આશ્રમ આવે છે. લઘ્ભાગ ઈ. સ. ૧૩૩૭ માં ચંદ્રતી ચૌહાણ રાજા કનહડ દેવે આ મંદિર નું નિર્માણ કરાવ્યું હતું, મંદિર માં ગુરુ વશિષ્ઠ તથા તેમના વિદ્યાર્થીઓ શ્રી રામ અને લક્ષ્મણ તથા ગુરુ વશિષ્ઠ નીપત્ની આરૂંદતી ની સુંદર મૂર્તિઓ છે. જેના દર્શન નું એક અલગ જ મહત્વ છે મંદિરના મુખ્ય દ્વાર ઉપર કામધેનું ગાય નંદી ની મૂર્તિ છે  જે ગુરુ વશિષ્ઠ થી સંબંધિત છે, એક જૂની કેહવત અનુસાર ગુરુ વશિષ્ઠ એ ભગવાન શિવજી ની ઘણી કઠોર તપસ્યા અહિયાં કરી હતી, અષાઢ માસની પૂર્ણિમા ઉપર દર વર્ષે અહિયાં એક સંસ્કૃતિક કાર્યક્રમ થાય છે,

Gaumukh-Temple-Aagnikundઅગ્નિકુંડ
અહિયાં જે અગ્નિ કુંડ છે તેમાંથી ઋષિ વશિષ્ઠએ ચાર મોટા રાજપૂત કુળોને ઉત્ત્પન્ન કાર્ય હતા, પૌરાણિક કથા અનુસાર ભગવાન પરશુરામ ને ધરતીને ક્ષત્રીય વિહીન કરવાની ચેષ્ટા કરી  હતી આબુ પર રેહવા વાળા ઋષિ મુનીયો એ દેવતાઓની સહાયથી આ અગ્નિકુંડમાં આ પવિત્ર યજ્ઞ નો પ્રબંધ કર્યો હતો જેમાંથી પરમાર, ચૌહાણ, સોલંકી તથા પરિહાર નામક અગ્નિ કુળ રાજપૂતો નો જન્મ થયો, તેથી જ આ સ્થળ ને રાજપૂતો માટે ઘણું પવિત્ર માનવામાં આવે છે.Gaumukh-Temple-Agnikund

વ્યાસ તીર્થ
વશિષ્ઠ આશ્રમ થી લગભગ ૧ કી.મી. ચેતી ઉપર વ્યાસ તીર્થ છે, જેને ઋષિ વેદવ્યાસના નામ ઉપર સ્થાપિત કરવામાં આવ્યું હતું ઋષિ વેદવ્યાસ મહાભારતના યુદ્ધની રૂપરેખા ત્યાર કરી હતી, એવું માનવામાં આવે છે કે બુદ્ધિહીન વ્યક્તિ ને પણ અહી બુદ્ધિનું વરદાન મળે છે.

માહિતી સૌજન્ય: ફેસબુક મિત્ર જયદીપસિંહ ડોડીયા

Posted in ઈતિહાસ, ફરવા લાયક સ્થળો, મંદિરો - યાત્રા ધામ Tagged with: , , , , ,

ક્યારેક નાના નિર્ણયો પણ જીવનમાં કાયમ માટે પરિવર્તન લાવી દેતા હોય છે. – કેરિ રસેલ

Posted in સુવિચાર