હાલાર એ સૌરાષ્ટ્રનો પ્રાચીન પ્રદેશ છે. ઓખામંડળની પૂર્વે કચ્છના અખાતને કાંઠેકાંઠે વાંકાનેર પાસે દેખાતી પર્વતમાળા સુધી તથા બરડાના ડુંગરો સુધી દક્ષિણમાં પથરાયેલો દેશ હાલાર કહેવાયો છે. પોતાના વાળવા કચ્છના જામ હાલાજીનું ઈ.સ. ૧૦૫૦ નામ કાયમ રાખવા નવાનગર (જામનગર) વસાવનાર જામરાવલે (ઈ.સ. ૧૫૧૯-૬૨) આ પ્રદેશનું નામ ‘હલાવાડ’ પાડ્યું જે પાછળથી હાલારને નામે પ્રચલિત થયું એમ યદુવંશપ્રકાશના કર્તા શ્રી માવદાનજી રત્નુ નોંધે છે. જામનગર, ખંભાળિયા, જોડિયા, રાજકોટ, ગોંડલ વગેરે હાલાર પરગણામાં ગણાતા. જામનગર, મોરબી, ગોંડલ, ધ્રોલ, વીરપુર, માળીયા, કોટડા વગેરે રિયાસતો હાલાર પંથકમાં ગણાતી. લોકસાહિત્યમાં હાલાર પંથકના દુહા સાંપડે છે.
નદી ખળુંકે નીર વહે, મોર કરે મલાર;
જ્યાં સાતેય રસ નીપજે, ભોંય ધરા હાલાર.જડીયો જંગલમાં વસે, ઘોડાનો દાતાર
ત્રૂઠયો રાવળ જામને, હાંક દીધો હાલાર.
આ પંથકમાં આવીને દુભાયેલા કોઈ મારવાડી કવિએ દુહા દ્વારા મહેણાંનો ઘા પણ કર્યો છે;
જૂની જાર રો ઢેબરો, માથે કળથી રો વઘાર;
ઉભો ઉભો ધાર દ્યે, હૂડે દેશ હાલાર.
સૌજન્ય: લોકજીવનનાં મોતી – જોરાવરસિંહ જાદવ
