હિંદુ પંચાંગ મુજબ, જેઠ માસના કૃષ્ણ પક્ષની એકાદશી તિથિને અપરા એકાદશી તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. કહેવાય છે કે આ દિવસે ભગવાન વિષ્ણુની ઉપાસના કરવાથી અને ગરીબ તથા જરૂરતમંદોને દાન આપવાથી સાધકના તમામ દુઃખ-પીડા દૂર થઈ જાય છે. તેમજ જીવનમાં આવતા વિઘ્નો અને મુશ્કેલીઓથી મુક્તિ મળે છે.
અપરા એકાદશી દિવસે પૂજા-અર્ચના કરવી અત્યંત ફળદાયી માનવામાં આવે છે. ભગવાન વિષ્ણુ અને માતા લક્ષ્મીના ઉપાસનાથી ભક્તોને આશીર્વાદ મળેછે અને ભગવાન તેમને વૈકુંઠસ્થાન આપે છે.
અપરા એકાદશીનું મહત્વ
યુધિષ્ઠિરે પુછ્યું:
“હે ભગવાન! કૃપા કરીને કહો કે વૈશાખ માસના કૃષ્ણ પક્ષની એકાદશીનું શું નામ છે?”
શ્રીકૃષ્ણ ભગવાને ઉત્તર આપ્યો:
“હે રાજન! વૈશાખ મહિનાના કૃષ્ણ પક્ષમાં આવનારી એકાદશીનું નામ અપરા એકાદશી છે. આ એકાદશી અપાર ધન-સંપત્તિ આપનારી છે, અને મોટાં પાપોનો નાશ કરનારી છે. જે વ્યક્તિ આ એકાદશીનું વ્રત કરે છે, તે જગતમાં લોકપ્રિય બને છે અને શુભફળોની પ્રાપ્તિ કરે છે.”
અપરા એકાદશીનું વ્રત એવાં ભયાનક પાપોને પણ નષ્ટ કરે છે જેમ કે – બ્રહ્મહત્યા, ભૂત યોનીમાં પડવું, બીજાની નિંદા કરવી, પરસ્ત્રીગમન, ખોટી સાક્ષી આપવી, અસત્ય બોલવું, ખોટું વેદ પાઠ કરવો, ખોટું શાસ્ત્ર રચવું, ખોટી જ્યોતિષ વિદ્યા બતાવવી અને ખોટા ઔષધ આપનારા વૈદ હોવું.
યદ્ધ દરમિયાન ક્ષેત્રમાંથી ભાગી ગયેલા ક્ષત્રિયો નરકમાં જાય છે, પણ જો તેઓ અપરા એકાદશીનું વ્રત કરે તો તેમને સ્વર્ગ મળે છે.
એ વિદ્યાર્થી જે ગુરુ પાસેથી વિદ્યા ગ્રહણ કર્યા પછી ગુરુની નિંદા કરે છે, તેને પણ નરકમાં જવું પડે છે. પરંતુ તે વિદ્યાર્થીઓ જો આ એકાદશીનું વ્રત કરે તો તેઓ પણ સ્વર્ગના અધિકારી બને છે.
આ વ્રત કરવાથી જે ફળ મળે છે તે ત્રિવેણી સંગમમાં સ્નાન, કાર્તિક મહિનામાં ગંગા સ્નાન કે પિંડ દાન જેવા મહાપુણ્યના કાર્યોના સમાન છે.
સિંહ રાશિ ધરાવનાર વ્યક્તિ જો ગુરુવારના દિવસે ગોમતીમાં સ્નાન કરે, કુંભમાં શ્રી કેદારનાથજીના દર્શન કરે અથવા બદ્રીનાથમાં સ્નાન કરે તો જે પુણ્ય મળે છે, એ પુણ્ય અપરા એકાદશી વ્રતથી પણ પ્રાપ્ત થાય છે.
હાથી કે ઘોડાનું દાન, યજ્ઞમાં સોનાનું દાન કે વિયાલીસ ગાય, જમીન અથવા સોનાનું દાન – જે ફળ આપે છે, તે બધું પણ અપરા એકાદશી વ્રતના ફળ જેવું જ છે.
અપરા એકાદશીનું વ્રત પાપરૂપ અંધકારને નાશ કરનાર સૂર્યની જેમ છે. આ માટે દરેક માણસે આ વ્રત જરૂરથી કરવું જોઈએ.
આ વ્રત તમામ એકાદશીઓમાં શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે. જે વ્યક્તિ ભક્તિભાવથી અપરા એકાદશી ઉજવે છે, તેને વિષ્ણુ ભગવાનના લોકમાં સ્થાન મળે છે.
અપરા એકાદશી પર દાનનું મહત્વ
અપરા એકાદશી બહુ જ શુભ અને પુણ્યદાયક દિવસ છે. આ પવિત્ર દિવસે ભગવાન વિષ્ણુની આરાધના સાથે સ્નાન અને દાન કરવાથી વિશેષ પુણ્ય પ્રાપ્ત થાય છે. બ્રાહ્મણો અને ગરીબ, નિરાધાર, જરૂરતમંદ લોકોને અનાજ, કપડા, ધન અને ફળોના દાન કરવાં શ્રેષ્ઠ ગણાય છે. આ દાનથી ભગવાન વિષ્ણુની કૃપા મળતી રહે છે અને તમામ દુઃખો દૂર થાય છે.
શાસ્ત્રોમાં જણાવાયું છે કે એક હાથથી આપેલું દાન હજારો હાથથી પરત મળે છે. મનુષ્ય દ્વારા કમાયેલું ધન, યશ અને વૈભવ અહીં જ રહી જાય છે, પરંતુ દાનથી મળેલું પુણ્ય મૃત્યુ પછી પણ સાતત્યથી રહે છે.
ગોસ્વામી તુલસીદાસજી રામચરિતમાનસમાં કહે છે:
“તુલસી પંખી જેવો પાણી પીવે તો નદીનું પાણી ઘટતું નથી, તેવું જ ભગવાન રામના આશીર્વાદથી દાન આપવાથી ધનભંડાર ઘટતું નથી.”
અપરા એકાદશી પર કયું દાન કરવું?
- આ દિવસે દાનનું વિશેષ મહત્વ છે.
- ખાસ કરીને અન્ન અને ભોજનનું દાન શ્રેષ્ઠ ગણાય છે.
- ગરીબ બાળકોને ભોજન કરાવવું, કપડાંનું દાન કરવું અને શિક્ષણ સંબંધિત વસ્તુઓનું દાન કરવું પણ અત્યંત પુણ્યદાયક હોય છે.
