કામદા એકાદશી – શ્રાપમુક્તિ અને પરમ શાંતિ આપતી પવિત્ર તિથિ
ચૈત્ર માસના શુક્લ પક્ષની એકાદશી ‘કામદા એકાદશી’ તરીકે જાણીતી છે.
આ એકાદશીનો મહિમા ભગવાન શ્રીકૃષ્ણે ધર્મરાજ યોધિષ્ઠિરને જણાવ્યું છે, જે વસિષ્ઠમુનિએ રાજા દિલીપને કહેલી પવિત્ર કથામાં વર્ણવાયો છે.
પૌરાણિક પ્રસંગ – લલીત અને લલીતા
પ્રાચીન સમયમાં નાગપૂર નામના શહેરમાં પુંડરિક નામના નાગ રાજા શાસન કરતા હતા. ત્યાં લલિત નામના ગંધર્વ અને લલિતા નામની અપ્સરા પતિ-પત્ની તરીકે રહેતા હતા. એક દિવસ લલિત પતિપ્રીતિમાં કામગ્રસ્ત રહી ગીત ગાતા હતા, પણ લલિતા હાજર ન હતી. મનોમન લલિતાનું સ્મરણ થતાં તેઓ ગાનમાં અશુદ્ધ થયા. રાજસભામાં આ ભૂલ થતાં નાગરાજે તેમને રાક્ષસ બનવાનો શ્રાપ આપ્યો.
શ્રાપગ્રસ્ત પતિની હાલત જોઈને લલિતા દુઃખી થઇ ગઇ અને જંગલમાં ભટકતી ભટકતી એક મહાત્મા ઋષિના આશ્રમમાં પહોંચી. લલિતાએ મુનિ સમક્ષ રુદન કરીને પતિના ઉદ્ધાર માટે ઉપાય પૂછ્યો. મુનિએ કહ્યું:
“હે કન્યા! ચૈત્ર શુક્લ એકાદશીની ‘કામદા એકાદશી’ પર ઉપવાસ કરીને તેનો ફળ તારા પતિને અર્પણ કર. એના પુણ્યથી તેઓ શ્રાપમુક્ત થઈ જશે.”
લલિતાએ ઉલ્લેખિત રીતે વ્રતનું પાલન કર્યું. બારસના દિવસે વિષ્ણુ મંદિરમાં જઈને પોતાના પતિના ઉદ્ધાર માટે વ્રતનું પુણ્ય અર્પણ કર્યું.
કામદા એકાદશીનું ચમત્કાર:
વિષ્ણુપ્રસાદથી થોડી ક્ષણોમાં જ લલિતનું રાક્ષસ રૂપ નાશ પામ્યું. તે ફરી દિવ્ય ગંધર્વ સ્વરૂપમાં પાછા ફર્યા. બંને પતિ-પત્નીએ ભવ્ય વિમાને સ્વર્ગપ્રસ્થાન કર્યું.
કામદા એકાદશીનો મહિમા:
- તારીખ: ચૈત્ર શુક્લ એકાદશી
- નામ: કામદા એકાદશી
- ફળ: શ્રાપમુક્તિ, પાપનાશ, દિવ્યતા અને ભક્તિમાં વધારો
- દેવતા: ભગવાન વાસુદેવ (શ્રીવિષ્ણુ)
- વિશેષતા: આ એકાદશી વાજપેય યજ્ઞ જેટલું પુણ્ય આપે છે
ઉપસંહાર:
શ્રીકૃષ્ણ કહે છે:
“જે ભક્ત એકાગ્રચિતથી કામદા એકાદશીનું વ્રત કરે છે કે તેની કથા સાંભળે છે, તેને બધા પાપો વિના શ્રમ દૂર થઇ જાય છે અને વિષ્ણુભક્તિ દ્વારા મુક્તિ પ્રાપ્ત થાય છે.”
