વીર પસલી વ્રત

વ્રતનો સમય:

શ્રાવણ માસના પહેલા રવિવારે શરૂ થાય છે અને બીજા રવિવારે પૂર્ણ થાય છે. બહેન ભાઈને ત્યાં જમવા જાય છે અને ભાઈ પણ યથાશક્તિ ભેટ આપે છે.

વિધિ:

• વ્રત માટે ૮ સેરો દોરો બનાવવો (૧ દોરામાં ૮ ગાંઠ હોય)
• દરરોજ સવારે અને સાંજે ધૂપ-દીપ આપવો
• ધૂપ કર્યા પછી જ ભોજન કરવું
• ભાઈએ જે પણ આપે તે રાંધીને ખાવું
• ૮મા દિવસે દોરો પીપળના વૃક્ષે બાંધી દેવો

વ્રત કથા: શ્રદ્ધા, ત્યાગ અને ભાઈ-બહેનના અમર સ્નેહની કથા

એક ખેડૂત હતો, એને સાત પુત્રો અને એક પુત્રી હતી. પુત્રીની પરણામણી થઈ ગઈ હતી, પણ સાસરિયામાં મતભેદના કારણે કોઈ તેને ઘરે લાવવા આવતું ન હતું.

નાનો ભાઈ સદાય ભલા અને દયાળુ રહ્યો, જ્યારે મોટા છ ભાઈઓ ઈર્ષ્યાળું અને સ્વાર્થી મનભાવે ભરેલા હતા. એ છ ભાઈઓએ નાનાભાઈને અલગ કરી દીધો હતો.

શીલા, આ પુત્રી પોતાનાં સાસરિયાનાં વિવાદોથી કંટાળીને નાનાભાઈ પાસે રહેવા લાગી. નાનાભાઈ ખૂબ જ મહેનત કરે છતાં પરિવારના બધાં સભ્યોને ખવડાવવા પોતે મુંઝાતો રહ્યો. આખું ઘર ખાવાનારા એનાં, કમાવાનાર એ એકલો. તેથી એ હંમેશા ગરીબ જ રહ્યો.

એક દિવસ, બહેન ભાઈ માટે કંઈક મદદરૂપ થવા માંગતી હતી. એ પોતાના મોટા ભાઈઓના ઘરે કામ માટે ગઈ. ત્યાં ભાભીઓએ તિરસ્કારથી કહ્યુઃ “તમે નણંદ છો, તો ઢોર ચરાવવાનું કામ લેજો.” બહેને કામ જોઈતું હતું, તેથી તે સહમતી આપી દીધી. સાંજે ભાભીઓ જે કંઈ પણ બચત આપે, તે લઈ જતા નાનાભાઈ અને તેના પરિવાર સાથે વહેંચીને ખાઈ લેતી.

એક દિવસ જ્યારે તે ઢોર ચારી રહી હતી, ત્યારે તેણે કેટલીક છોકરીઓને વ્રત કરતા જોઈ. તેણે પૂછ્યું:
“બહેનો, તમે શું કરો છો?”

છોકરીઓએ કહ્યું:
“આજ વીરપસલી છે. ભાઈના સુખ માટે આ દોરો બાંધીને વ્રત કરીએ છીએ. ભાઈના જમણા હાથમાં દોરો બાંધીને એને અન્ન આપી ભોજન કરીએ છીએ.”

બહેન વિચાર માં પડી ગઈ – મારે પણ સાત ભાઈ છે. પણ છ ભાઈ તો બોલતાં જ નથી, અને નાનાભાઈ ગરીબ છે – પછી વ્રત કરાવશે કોણ?

છેલ્લે એ દોરો લેવા બેઠી. છોકરીઓએ પોતપોતાના કપડાંમાંથી તાંતણા કાઢીને દોરો બનાવ્યો અને કહ્યું:
“આ દોરાને આઠ દિવસ સુધી દેવતાને ધૂપ આપજે. પછી છેલ્લે પીપળે બાંધી દેવું.”

બહેન ખુશ થઈને ઘેર ગઈ અને માતાને કહ્યું:
“મા, આજે હું વીરપસલીનો દોરો લાવી છું. દયા કરીને ચૂલામાં દેવતા ઠારશો નહીં.”

માતાએ સમજદારીથી કહ્યું:
“સારું, દીકરી.”

પણ જ્યારે ભાભીઓએ આ વાત જાણીને વાતને ખરાબ બનાવવી, તો એમણે ચૂપચાપ જઈને ચૂલામાં પાણી રેડી દીધું, જેથી દેવતા ઠરી ગયા.

એ પછીથી બહેન રોજ સીમમાં જઈને દેવતાને ધૂપ આપી દેતી અને ગાયમાતાને વ્રતની વાત સંભળાવતી. આ રીતે આઠ દિવસ વીતી ગયા.

આઠમા દિવસે વ્રતનું ઉજવણું હતું. બહેને માતાને કહ્યું:
“મા, આજે મારા ભાઈ જે આપે એ જ ખાઈશ.”

એ પછી એ એક એક ભાઈના ઘરે ગઈ. બધાં ભાભીઓએ અવગણના કરી. છેલ્લે નાનાભાઈના ઘેર ગઈ. નાની ભાભીએ પ્રેમથી એને બાથમાં લીધી અને કહ્યું:
“તમારા ભાઈ ખેતરે ગયા છે, પણ હવે પાદરે હશે.”

બહેન ત્યાંથી દોડતી ગઈ અને પાદરેથી ભાઈને સાદ કર્યો:
“ભાઈ… ભાઈ… વીરપસલી!”

ભાઈ ઊભો રહ્યો. બોલ્યો:
“દિકરી, હું તને શું આપું? મારી પાસે તો કંઈ નથી!”

બહેન કહેઃ
“ભાઈ, તમે જે આપશો તે મને સવાલાખનું લાગશે.”

નાનાભાઈએ એને સવાશેર કોદરા, એક માટીનું ઢેફું અને એક પૈસો આપ્યો. બહેન ખુશ થઈને ઘેર ગઈ. એને તો આ બધું કિંમતી લાગ્યું – ઘઉં, ગોળ અને સોનાનાણું સમાન!

ઘેર આવી અને જોઈ તો એનો પતિ તેડવા આવ્યો હતો! કેટલીયે વખત ના આવનાર આજે કેમ આવી ગયો? વ્રતનું ફળ લાગ્યું!

જમાઈએ જિદ્દ કરી કે આજના દિવસે જ લઈ જઈશ. દીકરી તૈયાર થઈ અને પોટલામાં ભાભીઓએ જુના કપડાં, ચીંથરા ભર્યા.

જ્યારે વહુ સાસરિયામાં પહોંચી, એને લાગ્યું કે દોરાને ધૂપ કેવી રીતે આપું? દેવીની મૂર્તિ નથી! માતાએ તેને પછાડી દીધેલા દેવતા લાવી આપ્યા.

વરણે પૂછ્યું:
“તારાં ઘેર તો કંઈ નથી, પણ દેવી આપવા આવી?”

વહુ બોલી:
“મારાં વ્રતના પ્રતાપે તમે આજે મને તેડવા આવ્યા છો.”

પછી જ્યારે તેણે પોટલું ખોલાવ્યું, ત્યારે ચોંકી ગઈ! બધાં જૂનાં કપડાં મોંઘા ઝવેરાત અને સાડીમાં બદલાઈ ગયા હતા!

પૈસો સોનાનું નાણું બન્યું, ઢેફું ગોળ બન્યું, અને કોદરા ઘઉં બન્યા!

એમનો ઘરો ધન ધાન્યથી ભરાઈ ગયો. આખરે ખેતી, વેપાર બધું ચાલતું થયું. થોડા વર્ષ બાદ પુત્રગૃહમાં દુષ્કાળ પડ્યો. બધા ભાઈઓ ભિખારી બની ગયા.

ત્યારે એ બધાં બહેનના ઘરે આવ્યા. બહેને સાતમા માળેથી ઓળખી લીધાં. બધાને ઘરે રોક્યાં. છ ભાઈઓને વૈતરાનું કામ સોંપ્યું, જ્યારે નાનાભાઈને માન આપી બે વખત ભોજન આપ્યું.

એક દિવસ, બધા સાથે ભોજનના સમયે, એણે છ ભાઈઓની થાળીમાં સોનાના ટુકડા અને છ ભાભીઓની થાળીમાં રૂપા મૂક્યા. નાનાભાઈને લાપશી પીરસી.

સૌને પોતાની ભૂલનો બોધ થયો. બધાંની આંખે પાણી આવી ગયાં. બહેને સૌને માફી આપી અને દરેકને ઘર, ધન અને સન્માન આપ્યું.

જેવાં પુણ્ય ભગવાને બહેનને આપ્યાં, એવાં અમને આપજો.

વ્રત કથા સારાંશ:

• એક બહેન તેના સાત ભાઈઓ માટે વ્રત કરે છે
• છ ભાઈઓએ તેને અવગણ્યા પણ નાનાભાઈએ પ્રેમપૂર્વક સહયોગ આપ્યો
• બહેનની શ્રદ્ધા અને સદભાવના પરિણામે ગરીબીમાં પણ તેને સુખ, ધન અને સંસારનો આશીર્વાદ મળ્યો
• છેલ્લે બધાં ભાઈઓએ બહેનના ત્યાગને માન આપ્યો અને પસ્તાવો કર્યો
• વ્રતના ફળ રૂપે સૌનું જીવન સુખદ બની ગયું

મહત્વ:

• ભાઈ-બહેનના પ્રેમ, શ્રદ્ધા અને કરુણાનું પ્રતિક
• બહેનના ત્યાગ અને વિશ્વાસથી જીવનમાં સમૃદ્ધિ
• પરિવારની એકતા અને પરસ્પર સ્નેહ વધે