Gadh Ghumliઘુમલી: એક અત્યંત પ્રાચીન નગર

ઘુમલી એ ગુજરાતના જામનગર જિલ્લામાં પોરબંદરથી ૩૫ કિમી દૂર બરડાની તળેટીમાં આવેલું એક પુરાતાત્વીક સ્થળ છે.

ઘુમલી જેઠવા વંશના રાજપુતોની રાજધાનીનું શહે૨ હતું. અહીં જેઠવા વંશના સત૨ રાજવીઓએ રાજ કરેલ છે. તેમાના ભાણ જેઠવાના નામ ૫૨થી હાલમાં તાલુકા સ્થળ જે ભાણવડ છે. તે તેના નામ ૫૨થી થયેલ છે.

પ્રાચીન સ્થળોની વાત કરીએ છીએ ને તેય ખાસ કરીને જામનગર જિલ્લામાં ત્યારે ઘુમલી યાદ આવ્યા વિના ના રહે. જામનગર જિલ્લામાં બરડા ડુંગરના વિસ્તારમાં ભાણવડ ગામ પાસે એક અત્યંત પ્રાચીન નગર અને મંદિરના ખંડેરો અતીતમાં અર્ધલુપ્તન થયેલાં જાણે નિસાસા નાખતાં પડ્યાં છે. અનેક નગરો નાશ પામ્યાં ને પાછાં પુનર્જીવિત થયાં, પણ કોણ જાણે કેમ ઘુમલી ગયું તે ગયું;  ફરી વસ્યું જ નહીં. ઇતિહાસ અને પુરાતત્વ માટે હવે એ અભ્યાસનું ગણાઈને જ સંતોષ માને છે.

વૈભવી નગરનું અસ્તિત્વ
સોમનાથ કરતાં પણ પાંચસો વર્ષ નજીકનું અને મોઢેરાની અપૂર્વ સ્થાપત્ય-શિલ્પકળાની તોલે આવે તેવા ઉત્કૃષ્ટં મંદિરના અવશેષો ઘુમલીમાં છે. દોઢેક કિલોમીટર જેટલા મોટા વિસ્તારમાં વેરવિખેર પડેલા, વિવિધ શૈલીના અવશેષો પરથી તે ૯ મીથી ૧૪  સદી સુધીમાં બંધાયેલ હોવાનું જણાય છે. તેનું ઉત્કૃષ્ટવ કલાવિધાન જોતાં અહીં કોઈ વૈભવી નગરનું અસ્તિત્વ હશે એમ જણાય છે.

નવલખા મંદિર : નવલખા મંદિર અગિયારમી-બારમી સદીનાં સૌરાષ્ટ્રથના મંદિરોમાં એનાં સમૃદ્ધ અને નમૂનેદાર સ્થાપત્યને કારણે અનોખી ભાત પાડે છે. ગુજરાતભરના મંદિરોમાં સૌથી વિશાળ જગતી ધરાવતું આ મંદિર ૪૫.૭૨ x ૩૦.૪૮ મી.ની જગતી પર પૂર્વાભિમુખે ઊભું છે. આ વિશાળ જગતી પર ચડવા માટેનાં પગથિયાં પાસે ભવ્ય કીર્તિતોરણ હતું જે નષ્ટન થયું છે. મંદિરમાં ગર્ભગૃહ અને ફરતો છાજલીયુક્ત પ્રદક્ષિણા પથ, સમ્મુખ વિશાળ (સભા) મંડપ અને એમાં પ્રવેશવા માટે ત્રણેય દિશામાં કરેલ શ્રૃંગારચોકીઓની રચના છે. જગતીની ઊભણીમાં ચોતરફ કરેલા ગવાક્ષોમાં દિક્પાલાદિ દેવતાઓનાં શિલ્પ મૂકેલાં છે. પ્રદક્ષિણા પથમાં ત્રણે દિશાએ ઝરૂખાઓની રચના છે. મંડપની મધ્યમાં અષ્ટેકોણ સ્તંભ કરેલા છે પ્રવેશચોકીઓ પણ બે મજલાની છે. મંદિરની પીઠની ત્રણે બાજુએ મધ્યમાં બે જબરદસ્ત હાથી સૂંઢમાં સૂંઢ ભરાવીને સાઠમારી કરતા દર્શાવ્યા છે.

ઘુમલીનું નવલખા મંદિર એ સોમનાથની કદમાં કંઈક નાનું પણ કલામાં લેશમાત્ર ઊતરતું નહીં એવું ઉત્કૃષ્ટએ કલાકૃતિ સમું છે. આભપરા ઉપરનો કોટ, ત્યાંનાં તળાવો, નવલખા મંદિર, ગણેશ દેરું, રામપોળનો દરવાજો, નાનીમોટી વાવો, પાળિયા, કંસારી વાવ, કંસારી દેરાં વગેરે ઘુમલીની ઝાંખી કરાવે છે. આ સદીના આરંભમાં ગુજરાત – સૌરાષ્ટ્ર નાં શિલ્પ-સ્થાપત્યોના અવશેષોની નોંધ કરી ગયેલા વિદેશી કલાવિવેચક બર્જેસે પોતાના ગ્રંથ ‘એન્ટીક્વીટીજ ઑફ કાઠિયાવાડ‘માં તેની નોંધ લીધી ત્યાર પહેલાં કોઈને ભાગ્યે જ આની જાણ હતી. છેલ્લા ચારેક દાયકા દરમિયાન આ અંગે સારું એવું સંશોધન થયું છે અને ગ્રંથો પણ લખાયા છે.

આજે , ઘૂલામી ગુજરાતનું એક મહત્ત્વ પૂર્ણ પુરાતાત્વીક સ્થળ છે. આસ્થાલે પ્રકાલિતા નવલખા મંદિર છે જેને ગુજરાતનું સૌથી પ્રાચીન સૂર્ય મંદિર મનાય છે. આ મંદિર સોલંકી શૈલીમાં બંધાયેલું છે અને એકા બીજામાં ઘૂસેલા હાથીના ત્રણ દાંતા એ આ મંદિરનું ચિન્હ હતા. આ સાથે અહીં (પગથી) એક વાવ છે, જેને વિકાઈ વાવ કહે છે તે કાઠિયાવાડમાં સૌથી મોટી વાવ છે. અહીંના ખંડેરમાં નવલખા મંદિરની અંદર એક ગણેશં મંદિર છે. તે ઘુમલી ગણેશ તરીકે ઓળખાય છે. અને સ્થાનીય લોકો તેને રોજા પૂજા કરે છે. એકા અન્ય આકર્ષક સ્થળ છે રામપોળા દ્વાર.

સૌજન્ય: જીતેન્દ્ર રાવિયા (www.jeevanshailee.com)

Posted in ઈતિહાસ, ફરવા લાયક સ્થળો Tagged with: , , , , ,
Jogidaas Khuman

સદા સુર્યપૂજક અને ઉજ્જવળ આધાર,
કરો કિરત કાઠી તણી જેણે કીધો કાઠીયાવાર (કાઠિયાવાડ)
પડે પડકાર ને બુંગીયા વાગતા,શૂર શરણાઈના કાને પડતા,
ફાકડા કઠીઓ વરમાળાને ફેકતા,લાડલી માંડવે આવે મરતા,
કવિ મેકરણ કહે કિર્તી કાઠમાં ચાર યુગ રાખવા છંદ કીધા,
તે દી અશ્વના સ્વાર થઈને હાથ તલવાર લઈ કાઠિઓએ કાઠિયાવાડ કીધો

 

Posted in દુહા-છંદ Tagged with: , , ,
late 2nd Lieutenant Nagajan Sisodia - 314 Gurkha Regiment

આપણા કાઠીયાવાડ માં એક કેહવત છે કે,

મર્દો તો ભાઈ થતા હોય  ન્યાં થાય, થયા હોત ન્યાં થાય, બીજે ગમે ન્યાં નો થાય

આવા જ એક શુરવીર એટલે બરડા પંથકમાં પોરબંદર પાસે આવેલા નાનકડા પંખીના માળા જેવા ગામ મોઢવાડાનો જુવાન નાગાજણ સિસોદિયા

૩૧૪ ગુરખા રેજીમેન્ટ ના 2nd લેફ્ટ. નાગાજણ સિસોદિયા કે જેણે ભારત અને પાકિસ્તાન ની સીમા પર પાકિસ્તાન સામે ૧૯૭૧માં રણ સંગ્રામ ખેલી
૧૩મિ ડીસેમ્બરના રોજ જમ્મુ કાશ્મીર ના ચામ્બ સેક્ટરમાં માતૃભુમી કાજે પોતાના પ્રાણ ની આહુતિ હસતા મોઢે આપી દીધી…

ધન્ય છે એની માતા રૂડી આઈ અને પિતા કરશન ભાઈ ને, ધન્ય છે શીર્વીરો ને જન્મ આપનારી મહેર કોમ અને આપણી ભૂમિ કાઠીયાવાડને

૧૯૭૧ના આ રણ સંગ્રામ જેમાં નાગાજણ સિસોદિયા શહીદ થયા તેનું વર્ણન આપણા લોક કલાકાર ઇશરદાન ગઢવી ના મુખેથી સાંભળો..

Nagajan Sisodia story narrated by Ishardan Gadhvi

Inspiration:
It was amid this period that Nagajan got to be more mindful of our community’s custom and history and learnt about the numerous daring legends inside oue own group including from his own particular town, Nathabhai Modhawadia, who had battled against the unfair leaders of his time.

Roused by this, Nagajan devoted himself to serve the individuals in a decent cause and in Indian military he saw a vocation in which he could serve the group as well as the country. In this way on completing school, Nagajan connected to join the National Defense Academy (NDA) in Pune, Maharashtra.

The NDA is a school where enlisted people longing to join any of the three resistance administrations are given essential all round military preparing, after which on the off chance that they pass and are chosen they join the administration they pick for more specific and more serious preparing.

Following three and half years at the NDA, Nagajan passed and went onto the Army Military Academy at Dehra Dun, Uttar Pradesh for the second piece of his preparation, however this time confined to armed force preparing. Yet this escalated preparing was insufficient to Nagajan and he strove for much further developed preparing at Belgaum, from where he passed with top imprints and was posted as a second Lieutenant to the world popular Gurkha Regiment. Inside a brief time he was ended up being a decent officer and what would most likely have been an incredible profession was given cut short.

The war:
In December 1971, Pakistan started the 3rd Indo-Pak war within 23 years. The Gurkha Regiment was deployed to strategic Chamb sector of the western front in Kashmir, where enemy had concentrated a large force in an attempt to break through and cut off Jammu and Kashmir. The terrain in this sector was very hilly and forestry and it was very difficult to accurately pinpoint the location of the enemy forces.

Thus it was necessary to send scouts to locate the enemy forces and Nagajan accepted this dangerous mission. Nagajan knew the importance of this vital information and so without any hesitation he carried out countless missions and brought back vital information every time.

The brave hero:
It was from one of these missions that Nagajan was returning on the night of the 11th / 12th December back to base, some Pakistani soldiers caught sight of him. They opened fire with their guns; Nagajan had no chance; the bullets ripped through him, immediately drenching his uniform in blood.

Thinking they killed Nagajan, the Pakistani soldiers stop firing. But Nagajan was still alive, though barely. The Maher blood and spirit and the love for India kept him alive. Nagajan somehow made it back to base with the information he had collected and seeing his mission accomplished. Nagajan collapsed and died.

The Gurkha Regiment loved and admired Nagajan and upon hearing of his death, they swore to avenge his death. A vow they fulfilled with great honour and in the Nagajan spirit driving the enemy back and helping India to win the war.

At the age of 21, Nagajan had given his life for the defence of India.

There is no higher honor than giving your life for the nation and there is no one that is honored more, and deservedly so, then the person who gave his life for our great nation. In giving his life, Nagajan became not only the proud son of his parents but also the proud son of Maher community and the country.

In everlasting memory of late 2nd Lieutenant Nagajan Sisodia – 314 Gurkha Regiment who gallantly laid down his life for the motherland in Indo-Pak War on 13th December 1971 in Chamb sector, Jammu Kashmir, India.

English info courtesy : maheronline.org

Posted in ઈતિહાસ, કલાકારો અને હસ્તીઓ, શુરવીરો, શૌર્ય કથાઓ Tagged with: , , ,
Jangvad Gir

 

એક રમણીય નદી કિનારો
માહિતી અરવિંદભાઈ તરફથી

લેખક: જીગ્નેશ અધ્યારુ
feelingsmultimedia.com

 

Jangvad : Natural Beauty on riverbank near Gir (Jangvad is the place near Chikhalkuba Ness)
ચિખલકુબા નેસ ની બાજુ માં વહેતી નદી ના તટ પર આવેલું રમણીય જંગવડ ગીર, જીગ્નેશ અધ્યારુ દ્વારા ખેંચાયેલા ફોટોગ્રાફ્સ જોવા માટે http://gallery.aksharnaad.com/ વેબસાઈટ પર જરૂર જજો

Posted in ફરવા લાયક સ્થળો Tagged with: ,
Kargil Vijay Diwas

કારગીલ યુદ્ધ અંગે થોડી જાણકારી આ મુજબ છે.

1998માં, ભારતે પરમાણુ પરીક્ષણ કર્યા, અને થોડા દિવસ પછી પાકિસ્તાને પ્રતિક્રિયારૂપે વધારે પરમાણુ પરીક્ષણ કર્યા, બંને દેશોએ પોતપોતાની પરમાણુ હુમલાની શકિત બતાવી. 1999માં લાહોર સમિત યોજાયા પછી રાજકીય તણાવો શાંત થયા. આશાવાદનું કિરણ ટૂંક સમય માટે રહ્યું, જો કે, મધ્ય 1999માં પાકિસ્તાની અર્ધલશ્કરી સેનાએ અને કાશ્મીર બળવાખોરોએ ઉજ્જડ પણ વ્યૂહરચનાની દૃષ્ટિએ મહત્વની, ભારતના કારગીલ જિલ્લામાં હિમાલયના શિખરો કબજે કર્યાં. ભારતીય ભૂમિ સેના તે જગ્યા કાતિલ શિયાળાની શરૂઆતમાં ખાલી કરતી હતી, અને ફરીથી વસંત ઋતુમાં કબજો મેળવવાનો હતો. નિયમિત પાકિસ્તાની ટુકડીઓ જેમણે આ વિસ્તાર પર કબજો મેળવ્યો, તેમને શસ્ત્રો અને પૂરવઠો બંને સ્વરૂપે પાકિસ્તાન પાસેથી મહત્વનો સહકાર મળતો રહ્યો. તેમનો કબજો હોય તેવા મહત્વના અમૂક શિખરોમાં ટાઈગર હીલ નો પણ સમાવેશ થયો હતો, જેના પરથી મહત્વનો શ્રીનગર-લેહ હાઈવે (એનએચ 1એ), બતાલીક અને દ્રાસ પર નજર રાખી શકાય છે.ઉનાળામાં કારગીલમાં લડતી ભારતીય ટૂકડીઓ માટે જમ્મુ પાસે ભારતીય ભૂમિસેનાની ટ્રકો પૂરવઠો લઇ જાય છે.

એકવખત પાકિસ્તાના ઓચિંતા હુમલાની જાણ થઇ કે તરત જ ભારતીય ભૂમિ સેનાએ ઝડપથી લગભગ 200,000 ટુકડીઓ સાથે ઓપરેશન વિજયની શરૂઆત કરી. જો કે, શિખરો પાકિસ્તાનના કબજામાં હોવાથી, ચોખ્ખી રીતે ભારત વ્યૂહરચનાની દૃષ્ટિએ પ્રતિકૂળ સ્થિતિમાં હતું. તેમના નજર રાખવાના સ્થાનો પરથી, પાકિસ્તાનની સેનાને ચોખ્ખુ એનએચ 1એનું દૃશ્ય દેખાય તે માટે હાઇવે પર આડકતરી રીતે તોપમારો કરી શકતું હતું અને ભારતીય સેનાને  ભારે હાની પહોંચાડતું હતું. આ ભારતીય ભૂમિ સેના માટે ગંભીર સમસ્યા હતી, કારણ કે આ હાઈવે મુખ્ય હેરફેર અને પુરવઠા પૂરો પાડવા માટેનો મુખ્ય રસ્તો હતો. આમ, ભારતીય ભૂમિ સેનાની પહેલી પસંદગી એનએચ 1એની એકદમ નજદીક આવેલા શિખરો પર પાછો કબજો મેળવવાનો હતો. આના પરિણામે ભારતીય ટુકડીઓએ પ્રથમ નિશાન દ્રાસમાં ટાઈગર હીલ અને તોલોલીંગને બનાવ્યા. તે પછી તરત જ બતાલીક-ટૂરટોકના પેટાવિભાગો, કે જે સિયાચીન ગ્લેસિયરના માર્ગ હતા, તેના પર ઘણા આક્રમણ કર્યા. પોઈન્ટ 4590 કે જે એનએચ 1એ નો નજદીકી દૃશ્ય આપતી હતી તેને 14 જૂને ભારતીય ભૂમિ સેના દ્વારા સફળતાપૂર્વક પાછો કબજે કરી લેવાયું.

જો કે મોટાભાગના મથકો જે હાઈવેની નજીકમાં આવેલા હતા તે મધ્ય જૂન સુધીમાં ખાલી કરી દેવાયા હતા, દ્વાસ નજીક હાઇવેના અમુક ભાગોમાં યુદ્ધના અંત સુધી છૂટાછવાયા ગોળીબાર નજરે પડતા હતા. એક વખત એનએચ 1એનો વિસ્તાર ચોખ્ખો થઈ ગયો, એટલે ભારતીય ભૂમિ સેનાએ પાક. સેનાને લાઈન ઓફ કંટ્રોલની બીજી બાજુ પાછા કાઢવાનું શરૂ કર્યું. તોલોલીંગનું યુદ્ધ, બીજા હુમલાઓ પૈકી એક, લડાઈ ધીમેધીમે ભારતના પક્ષમાં આવતી હતી. તેમ છતાં, ઘણા મથકો જેમાં સખત પ્રતિકાર થતો હતો, જેમાં ટાઈગર હીલ (પોઈન્ટ 5140) નો પણ સમાવેશ થાય છે, તે પછી યુદ્ધ સમયે મેળવી શકાયા. કારણ કે ઓપરેશન સંપૂર્ણપણે ચાલું હતું જેથી, મથકો જે લાઇન-ઓફ-સાઇટમાં હતા તેમાંથી ઘુસણખોરોને કાઢવા લગભગ 250 તોપ બંદુકોને લાવવામાં આવી હતી. ઘણા મહત્વના સ્થાનો પર, ના તો તોપ ના તો હવાઈ શકિતઓ હટાવવામાં મદદરૂપ થઈ શકતી, દૂરના મથકો પણ પાકિસ્તાનના સૈનિકો દ્વારા બનાવાયેલા બંકર  જે નજરની પહોંચની મર્યાદાની બહાર હતા. ભારતીય ભૂમિ સેનાએ થોડા સીધેસીધા મેદાનની ચઢાઈ કરી હુમલો કર્યો જે ધીમી ગતિએ થયું અને 18000 ફીટથી પણ વધારે ઉંચા શિખરો પર ભારે જીવનું જોખમ લઈ આકરી ચઢાઈ કરી. સંઘર્ષના બે મહિના થઈ ગયા, ભારતીય ટુકડીઓએ મોટા ભાગની બધી ટેકરીઓ ધીમેધીમે પાછી મેળવી લીધી, જે તેમણે ગુમાવી દીધી હતી. કાયદાકીય ગણતરી મુજબ અંદાજિત 75-80 % ઘુસણખોરી કરાયેલા વિસ્તાર અને લગભગ બધા ઊંચા મેદાનો ભારતના નિયંત્રણ હેઠળ પાછા આવી ગયા હતાં.

જુલાઈ 4એ, વોશીંગ્ટનની સલાહ મુજબ, શરીફે પાકિસ્તાનની ટુકડીઓને પાછી બોલાવવાનું નક્કી કર્યું, મોટાભાગની લડાઈ ધીરે ધીરે થંભી ગઈ, પરંતુ એલઓસીની ભારતની બાજુએ થોડીક પાકિસ્તાનની સેના તેમની સ્થિતિમાં જ રહી. ઉપરાંત, યુનાઈટેડ જીહાદ કાઉન્સીલે (તમામ ઉગ્રવાદના સમૂહ માટે છત) પાકિસ્તાનની લડાઈ ચાલુ રાખવાના નિર્ણયના બદલે, પાછા હટવાની યોજનાને નકારી કાઢી. જુલાઈના છેલ્લા અઠવાડિયાઓમાં ભારતીય ભૂમિ સેનાએ તેના અંતિમ હુમલા શરૂ કર્યા, તરત જ દ્રાસના પેટાવિભાગો પાકિસ્તાનની સેના હટાવીને ચોખ્ખા થઈ ગયા, અને 26 જુલાઈએ યુદ્ધ બંધ થયું. ત્યારથી જ તે દિવસને ભારતમાં કારગીલ વિજય દિવસ તરીકે ઓળખાવવામાં આવ્યો.

યુદ્ધના અંત સુધીમાં, ભારતે લાઈન ઓફ કંટ્રોલના દક્ષિણી અને પૂર્વીય તમામ પ્રદેશો પર કબજો મેળવી લીધો હતો, લાઈન ઓફ કંટ્રોલની સ્થાપના 1972 જુલાઈમાં શિમલા સમજુતી મુજબ થઈ હતી. આ સમય સુધીમાં બધી દુશ્મનાવટ ખતમ થઈ ગઈ હતી, યુદ્ધમાં મૃત્યુ પામેલા ભારતીય જવાનોની સંખ્યા 527 હતી. જ્યારે 700થી વધારે પાકિસ્તાની સેનાના નિયમિત સભ્યો મૃત્યુ પામ્યા હતા. ઈસ્લામિક યોદ્ધાઓની સંખ્યા, જેમને મુજાહિદ્દીન પણ કહેવાય છે, જે સંઘર્ષ દરમિયાન ભારતીય ભૂમિ સેના દ્વારા મૃત્યુ પામ્યા તેમની સંખ્યા લગભગ 3000 હતી…

સયાજી સમાચાર


Kargil Vijay Diwas

named after the success of Operation Vijay. On this day, 26 July 1999, India successfully took command of the high outposts which had been lost to Pakistani intruders. The Kargil war was fought for more than 60 days, ended on 26 July. and resulted in the loss of life on both sides, India and Pakistan. Pakistan retreated after international diplomatic pressure.

Kargil Vijay Diwas is celebrated on 26 July every year in honour of the Kargil War’s Heroes. This day is celebrated in the Kargil – Dras sector and the national capital New Delhi, where the Prime Minister of India, pays homage to the soldiers at Amar Jawan Jyothi at India Gate every year. Functions are also organized all over the country to commemorate the contribution of the Armed forces.

History

After the Indo-Pakistani War of 1971, there had been a long period with relatively few direct armed conflicts involving the military forces of the two neighbors – notwithstanding the efforts of both nations to control the Siachen Glacier by establishing military outposts on the surrounding mountains ridges and the resulting military skirmishes in the 1980s. During the 1990s, however, escalating tensions and conflict due to separatist activities in Kashmir, some of which were supported by Pakistan[citation needed], as well as the conducting of nuclear tests by both countries in 1998, led to an increasingly belligerent atmosphere. In an attempt to defuse the situation, both countries signed the Lahore Declaration in February 1999, promising to provide a peaceful and bilateral solution to the Kashmir conflict.During the winter of 1998 -1999, some elements of the Pakistani Armed Forces were covertly training and sending Pakistani troops and paramilitary forces, some allegedly in the guise ofmujahideen, into territory on the Indian side of the LOC. The infiltration was code named “Operation Badr”,its aim was to sever the link between Kashmir and Ladakh, and cause Indian forces to withdraw from the Siachen Glacier, thus forcing India to negotiate a settlement of the broader Kashmir dispute. Pakistan also believed that any tension in the region would internationalise the Kashmir issue, helping it to secure a speedy resolution. Yet another goal may have been to boost the morale of the decade-long rebellion in Indian Administered Kashmir by taking a proactive role.

Initially, with little knowledge of the nature or extent of the infiltration, the Indian troops in the area assumed that the infiltrators were jihadis and claimed that they would evict them within a few days. Subsequent discovery of infiltration elsewhere along the LOC, and the difference in tactics employed by the infiltrators, caused the Indian army to realize that the plan of attack was on a much bigger scale. The total area seized by the ingress is generally accepted to between 130 km² – 200 km².

The Government of India responded with Operation Vijay, a mobilisation of 200,000 Indian troops.Finally war came to an official end on July 26, 1999, thus making it the Vijay Diwas.

WikiPedia

Posted in તેહવારો